Every person, group and dated event extracted from Janet Afary's history of the revolution, in English and Persian. The timeline runs from the Treaty of Gulistan to the death of Sattar Khan — hover a cluster of faces to fan it out, and click anyone to open their page. هر شخص، گروه و رویداد تاریخداری که از تاریخ انقلاب به روایت ژانت آفاری استخراج شده، به فارسی و انگلیسی. گاهشمار از عهدنامهٔ گلستان تا مرگ ستارخان ادامه دارد — برای باز شدن حلقهٔ چهرهها نشانگر را روی آن ببرید و برای دیدن صفحهٔ هر کس رویش کلیک کنید.
2 Aban 1192 ۲ آبان ۱۱۹۲ · 29 Shawwal 1228 AH۲۹ شوال ۱۲۲۸ ق ~
Iran ceded most of its Caucasian territories to Russia, beginning the long subordination that the constitutionalists sought to reverse. ایران بیشتر سرزمینهای قفقازی خود را به روسیه واگذاشت؛ آغاز آن انقیاد درازمدتی که مشروطهخواهان در پی وارونهکردنش بودند.
Transcaucasiaقفقاز
2 Esfand 1206 ۲ اسفند ۱۲۰۶ · 7 Sha‘ban 1243 AH۷ شعبان ۱۲۴۳ ق ~
Completed the loss of the Caucasus and imposed capitulations and a tariff ceiling that crippled Iranian manufactures. از دست رفتن قفقاز را کامل کرد و کاپیتولاسیون و سقف تعرفهای را تحمیل نمود که صنایع ایران را زمینگیر کرد.
Azerbaijanآذربایجان
Esfand-Farvardin 1216 اسفند–فروردین ۱۲۱۶
American Presbyterian missionaries opened Iran's first girls' school, attended mostly by Armenians, offering free admission, books, food and lodging to overcome parents' reluctance. Muslim girls did not attend the Tehran mission school until the 1870s; a genuinely popular campaign for women's education only began with the Constitutional Revolution. میسیونرهای پرسبیتری امریکایی نخستین مدرسهٔ دخترانهٔ ایران را گشودند که بیشتر شاگردانش ارمنی بودند و برای غلبه بر بیمیلی والدین، ورود و کتاب و خوراک و خوابگاه رایگان میداد. دختران مسلمان تا دههٔ ۱۲۵۰ به مدرسهٔ میسیون تهران نرفتند؛ کارزار واقعاً مردمی آموزش زنان تنها با انقلاب مشروطه آغاز شد.
Urmiaارومیه
1228-1229 AP ۱۲۲۸–۱۲۲۹ ش
Amir Kabir directed the mass destruction of the Babis. Afary notes the irony that the secular reformer who founded the Dar al-Funun also crushed the period's most radical grassroots religious movement — and that the ultimate beneficiaries were the state and the orthodox 'ulama. امیرکبیر نابودی گستردهٔ بابیان را هدایت کرد. آفاری بر این تناقض انگشت میگذارد که همان اصلاحطلب عرفی که دارالفنون را بنیان نهاد، رادیکالترین جنبش دینی مردمی این دوره را نیز درهم کوبید — و سود نهایی به دولت و علمای متشرع رسید.
Iranایران
18 Tir 1229 ۱۸ تیر ۱۲۲۹ · 29 Sha‘ban 1266 AH۲۹ شعبان ۱۲۶۶ ق ~
Sayyid 'Ali Muhammad Shirazi was shot in Tabriz; the suppression of the Babis that followed was directed by Amir Kabir. سید علیمحمد شیرازی در تبریز تیرباران شد؛ سرکوب بابیان پس از آن به دست امیرکبیر هدایت شد.
Tabrizتبریز
1237-1238 AP ۱۲۳۷–۱۲۳۸ ش
A masonic-style reformist society drawing Dar al-Funun graduates and Qajar princes; Nasir al-Din Shah, who had first encouraged it, banned it in 1861 and exiled Malkum Khan. انجمنی اصلاحطلب به سبک فراماسونری که دانشآموختگان دارالفنون و شاهزادگان قاجار را جذب کرد؛ ناصرالدینشاه که نخست آن را تشویق کرده بود، در ۱۲۴۰ ممنوعش کرد و ملکمخان را تبعید نمود.
Tehranتهران
1249-1250 AP ۱۲۴۹–۱۲۵۰ ش
Mass famine, attributed by contemporaries to the switch from cereals to opium as a cash crop, compounded by drought. قحطی گسترده که ناظران آن روزگار آن را به جایگزینی غله با تریاک به عنوان محصول نقدی و خشکسالی نسبت دادند.
Iranایران · Yazdیزد · Isfahanاصفهان
1250-1251 AP ۱۲۵۰–۱۲۵۱ ش
Nasir al-Din Shah granted Baron de Reuter a sweeping monopoly over Iran's railways, mines and banks; withdrawn after domestic and Russian opposition. ناصرالدینشاه انحصاری فراگیر بر راهآهن، معادن و بانکهای ایران به بارون رویتر داد؛ با مخالفت داخلی و روسی پس گرفته شد.
Iranایران
1261-1262 AP ۱۲۶۱–۱۲۶۲ ش
Iran's first merchant association, founded on Amin al-Zarb's initiative, opened branches in fourteen towns and in Baghdad and Istanbul. It demanded protective tariffs, a commercial court and a bank, and collapsed within a year under attack from the 'ulama, provincial governors and the commerce minister. نخستین انجمن تجار ایران، به ابتکار امینالضرب، در چهارده شهر و نیز بغداد و استانبول شعبه گشود. خواستار تعرفهٔ حمایتی، محکمهٔ تجارت و بانک شد و ظرف یک سال زیر حملهٔ علما، حکام ولایات و وزیر تجارت فروپاشید.
Tehranتهران
Society of Merchantsمجلس وکلای تجار · Merchants (Tujjar)تجار
1268-1269 AP ۱۲۶۸–۱۲۶۹ ش
Nasir al-Din Shah granted Major G. F. Talbot a fifty-year monopoly on the production, sale and export of all Iranian tobacco, for £15,000 a year and a share of profits. ناصرالدینشاه انحصار پنجاهسالهٔ تولید، فروش و صادرات تمام تنباکوی ایران را در برابر پانزده هزار لیره در سال و سهمی از سود به ماژور تالبوت واگذار کرد.
Tehranتهران
1268-1269 AP ۱۲۶۸–۱۲۶۹ ش
The dissident journal, smuggled into Iran, called for a parliamentary government and a majlis-i shawra and framed European ideas in Islamic terms. این نشریهٔ مخالف که قاچاقی به ایران میرسید، خواستار حکومت پارلمانی و مجلس شورا بود و اندیشههای اروپایی را در قالب اسلامی میریخت.
Londonلندن
Mordad-Shahrivar 1270 مرداد–شهریور ۱۲۷۰
In August 1891 the Tobacco movement spread beyond the merchants to the lower classes: a group of four thousand — mostly porters, coffee-house waiters, peddlers and small shopkeepers — wrote a joint petition to the shah. A Tabriz leaflet of the period threatened both the concessionaires and those 'ulama who would not take part. در مرداد ۱۲۷۰ جنبش تنباکو از تجار فراتر رفت و به طبقات فرودست رسید: گروهی چهار هزار نفره — بیشتر باربر، پیشخدمت قهوهخانه، دورهگرد و کاسب خرد — عریضهای مشترک به شاه نوشتند. شبنامهای در تبریز هم صاحبان امتیاز و هم علمایی را که همراهی نمیکردند تهدید کرد.
Tehranتهران · Tabrizتبریز
Aban-Azar 1270 آبان–آذر ۱۲۷۰
A fatwa bearing Mirza Hasan Shirazi's name banned the use of tobacco. Afary notes it was apparently drafted by merchants and the Tehran mujtahid Mirza Hasan Ashtiyani, with Shirazi assenting. فتوایی به نام میرزا حسن شیرازی استعمال تنباکو را تحریم کرد. آفاری مینویسد ظاهراً گروهی از تجار و میرزا حسن آشتیانی مجتهد تهران آن را نوشتند و شیرازی با آن همراه شد.
Karbalaکربلا · Tehranتهران
Azar-Dey 1270 آذر–دی ۱۲۷۰
A nationwide boycott of tobacco, sanctioned by Mirza Hasan Shirazi's fatwa, forced the cancellation of the British Régie monopoly — the first victory of the merchant–clerical–intellectual coalition that would make the revolution. تحریم سراسری تنباکو به پشتوانهٔ فتوای میرزا حسن شیرازی، لغو انحصار رژی بریتانیا را تحمیل کرد — نخستین پیروزی ائتلاف تجار، علما و روشنفکران که بعدها انقلاب را ساخت.
Tehranتهران · Tabrizتبریز · Isfahanاصفهان
1270-1271 AP ۱۲۷۰–۱۲۷۱ ش
£500,000 was borrowed from the Imperial Bank of Persia to compensate the tobacco company — beginning the debt spiral that would dominate the constitutional period. پانصد هزار لیره از بانک شاهنشاهی برای غرامت شرکت تنباکو وام گرفته شد — آغاز چرخهٔ بدهی که بر دورهٔ مشروطه سایه انداخت.
Tehranتهران
Dey-Bahman 1270 دی–بهمن ۱۲۷۰
Against the advice of Amin al-Sultan and the British minister, the shah cancelled the concession — the movement's victory, paid for by Iran's first major foreign loan. شاه برخلاف نظر امینالسلطان و وزیرمختار بریتانیا امتیاز را لغو کرد — پیروزی نهضت، که بهای آن نخستین وام بزرگ خارجی ایران بود.
Tehranتهران
12 Ordibehesht 1275 ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ · 18 Dhu al-Qa‘dah 1313 AH۱۸ ذیقعده ۱۳۱۳ ق ~
Mirza Riza Kirmani, a follower of al-Afghani, shot the shah at the Shah 'Abd al-'Azim Shrine on the eve of his jubilee. میرزا رضا کرمانی، از پیروان سید جمالالدین، در آستانهٔ جشن پنجاهمین سال سلطنت، شاه را در حرم حضرت عبدالعظیم هدف گلوله قرار داد.
Shah 'Abd al-'Azim Shrineحرم حضرت عبدالعظیم
1275-1276 AP ۱۲۷۵–۱۲۷۶ ش
Muzaffar al-Din Shah dismissed Amin al-Sultan and appointed the reformist Amin al-Dawlah, who reformed the post, built roads and founded the Society of Learning. مظفرالدینشاه امینالسلطان را برکنار و امینالدولهٔ اصلاحطلب را منصوب کرد؛ او پست را اصلاح کرد، راه ساخت و انجمن معارف را بنیان نهاد.
Tehranتهران
1275-1276 AP ۱۲۷۵–۱۲۷۶ ش
A society of reformist intellectuals founded under Amin al-Dawlah's premiership; its members included Yahya Dawlatabadi and the younger Amin al-Zarb, and it sponsored privately financed modern schools. انجمنی از روشنفکران اصلاحطلب که در صدارت امینالدوله بنیان گرفت؛ یحیی دولتآبادی و امینالضرب پسر از اعضایش بودند و از مدارس نوین خصوصی پشتیبانی میکرد.
Tehranتهران
1276-1277 AP ۱۲۷۶–۱۲۷۷ ش
Nasir al-Mulk, as finance minister under Amin al-Dawlah, invited Belgian officials to take over the customs bureaux from local tax farmers and centralise revenue collection. ناصرالملک در مقام وزیر مالیهٔ امینالدوله، کارگزاران بلژیکی را فراخواند تا گمرکات را از دست ملتزمان محلی بگیرند و وصول درآمد را متمرکز کنند.
Tehranتهران
1278-1279 AP ۱۲۷۸–۱۲۷۹ ش
Amin al-Sultan negotiated £2.4m and £1m from Russia, financing three royal tours of Europe. The first loan carried the condition that Iran could contract no further loan without Russian approval — the humiliation that revived the opposition. امینالسلطان ۲٫۴ میلیون و ۱ میلیون لیره از روسیه گرفت که خرج سه سفر شاه به اروپا شد. وام نخست این شرط را داشت که ایران بدون تأیید روسیه وام دیگری نگیرد — تحقیری که مخالفان را دوباره به میدان آورد.
Tehranتهران · Russiaروسیه
1278-1279 AP ۱۲۷۸–۱۲۷۹ ش
Successive attempts to reimpose a uniform customs tax (1895, 1898–99, 1901, 1903, 1904) drew protests in 1900, 1903 and 1905. The February 1903 tariff favoured Russian merchants; customs revenue tripled to £600,000 while the deficit reached £800,000. کوششهای پیاپی برای وضع مالیات یکسان گمرکی (۱۲۷۴، ۱۲۷۷–۷۸، ۱۲۸۰، ۱۲۸۲، ۱۲۸۳) اعتراضهای ۱۲۷۹، ۱۲۸۲ و ۱۲۸۴ را برانگیخت. تعرفهٔ بهمن ۱۲۸۱ به سود تجار روس بود؛ درآمد گمرک به ۶۰۰ هزار لیره رسید و کسری بودجه به ۸۰۰ هزار لیره.
Shirazشیراز · Tehranتهران · Isfahanاصفهان · Tabrizتبریز
1278-1279 AP ۱۲۷۸–۱۲۷۹ ش
An anonymous anticlerical satire jointly written by Majd al-Islam Kirmani, Malik al-Mutikallimin and Sayyid Jamal al-Din Va'iz, imagining the Day of Resurrection with the leading clerics called to account. هجویهای ضدروحانی و بینام، به قلم مشترک مجدالاسلام کرمانی، ملکالمتکلمین و سید جمالالدین واعظ، که روز رستاخیز را تصویر میکند و روحانیان بزرگ را به حساب میکشد.
Isfahanاصفهان
1279-1280 AP ۱۲۷۹–۱۲۸۰ ش
Taqizadah, then teaching science at the Tabriz Dar al-Funun, founded a modern school with his circle; orthodox clerics shut it down, so the group opened the Tarbiyat bookstore instead. تقیزاده که در دارالفنون تبریز علوم درس میداد، با یارانش مدرسهای نوین بنیان نهاد؛ روحانیان متشرع آن را بستند و گروه بهجایش کتابفروشی تربیت را گشود.
Tabrizتبریز
1280-1281 AP ۱۲۸۰–۱۲۸۱ ش
The Tarbiyat bookstore's biweekly ran for a year with a large Tehran circulation, backed by Yahya Dawlatabadi. دوهفتهنامهٔ کتابفروشی تربیت یک سال با تیراژ چشمگیر در تهران منتشر شد، با پشتیبانی یحیی دولتآبادی.
Tabrizتبریز
1281-1282 AP ۱۲۸۱–۱۲۸۲ ش
The tariff drawn up under Joseph Naus favoured Russian imports and taxed the bazaar, uniting merchants against the government. تعرفهای که زیر نظر ژوزف نوز تنظیم شد واردات روسی را ترجیح داد و بر بازار مالیات بست و تجار را در برابر دولت متحد کرد.
Iranایران
1281-1282 AP ۱۲۸۱–۱۲۸۲ ش
Persecution that obliged many Azali Babis and Baha'is to conceal their affiliation through taqiyah — a concealment that has since obscured their role in the revolution. آزاری که بسیاری از بابیان ازلی و بهائیان را واداشت وابستگی خود را با تقیه پنهان کنند — پنهانکاریای که از آن پس نقش آنان در انقلاب را پوشانده است.
Yazdیزد · Isfahanاصفهان
1282-1283 AP ۱۲۸۲–۱۲۸۳ ش
The library became a regular meeting place for hundreds of reformers; the Revolutionary Committee was recruited from its circle. کتابخانه به محل گردهمایی منظم صدها اصلاحطلب بدل شد؛ کمیتهٔ انقلاب از همین محفل برخاست.
Tehranتهران
Bahman-Esfand 1282 بهمن–اسفند ۱۲۸۲
Japan's defeat of Russia was read across Iran as proof that a constitutional Asian state could beat a European autocracy. شکست روسیه از ژاپن در سراسر ایران گواهی خوانده شد بر اینکه دولت مشروطهٔ آسیایی میتواند بر استبداد اروپایی چیره شود.
Japanژاپن · Russiaروسیه
Ordibehesht-Khordad 1283 اردیبهشت–خرداد ۱۲۸۳
A clandestine committee of reformist intellectuals and preachers began to meet — the organisational germ of the revolution. کمیتهای سری از روشنفکران و واعظان اصلاحطلب آغاز به تشکیل جلسه کرد — هستهٔ سازمانی انقلاب.
Tehranتهران
29 Azar 1283 ۲۹ آذر ۱۲۸۳ · 13 Shawwal 1322 AH۱۳ شوال ۱۳۲۲ ق ~
Japan's victory over a Great Power was read across Asia as proof that a constitutional non-white nation could defeat a European autocracy, and it fed directly into the 1905 Russian Revolution. پیروزی ژاپن بر یک قدرت بزرگ در سراسر آسیا گواه آن خوانده شد که ملتی مشروطه و غیرسفید میتواند بر استبداد اروپایی چیره شود، و مستقیماً به انقلاب ۱۹۰۵ روسیه دامن زد.
Japanژاپن
1283-1284 AP ۱۲۸۳–۱۲۸۴ ش
Iranian migrant workers in the Baku oilfields founded the Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun, which would supply the revolution with its social democratic wing, its fighters and its organisational model. کارگران مهاجر ایرانی در میدانهای نفتی باکو فرقهٔ اجتماعیون عامیون را بنیان گذاشتند؛ فرقهای که جناح سوسیالدموکرات، جنگاوران و الگوی سازمانی انقلاب را فراهم کرد.
Bakuباکو
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون · Workersکارگران
1283-1284 AP ۱۲۸۳–۱۲۸۴ ش
Peasant families unable to pay their taxes had their daughters seized and sold by corrupt officials. The scandal was taken up by Dihkhuda, who wrote a poem about the women of Quchan, and by the newspaper Majlis, and became one of the revolution's most potent rallying cries — a case where the rural grievance and the woman question met. دختران خانوادههای دهقانی که از عهدهٔ مالیات برنمیآمدند به دست مأموران فاسد ربوده و فروخته شدند. دهخدا دربارهٔ زنان قوچان شعری سرود و روزنامهٔ مجلس ماجرا را دنبال کرد؛ این رسوایی به یکی از نیرومندترین شعارهای انقلاب بدل شد — جایی که مسئلهٔ روستا و مسئلهٔ زن به هم رسیدند.
Quchanقوچان
1283-1284 AP ۱۲۸۳–۱۲۸۴ ش
Women reportedly formed human barriers between the armed government forces and the clerics who had taken sanctuary — the movement's first recorded act of collective female protection. گزارش شده که زنان میان قوای مسلح دولتی و روحانیان بستنشین سد انسانی ساختند — نخستین کنش ثبتشدهٔ حفاظت جمعی زنان در این نهضت.
Shah 'Abd al-'Azim Shrineحرم حضرت عبدالعظیم
2 Bahman 1283 ۲ بهمن ۱۲۸۳ · 16 Dhu al-Qa‘dah 1322 AH۱۶ ذیقعده ۱۳۲۲ ق ~
Bloody Sunday opened the Russian revolution, whose methods — mass strikes, soviets, social democratic parties — passed directly into Iran through Transcaucasia. یکشنبهٔ خونین انقلاب روسیه را گشود؛ شیوههای آن — اعتصاب تودهای، شوراها و احزاب سوسیالدموکرات — از راه قفقاز مستقیماً به ایران رسید.
St. Petersburgسنپترزبورگ
4 Esfand 1283 ۴ اسفند ۱۲۸۳ · 18 Dhu al-Hijjah 1322 AH۱۸ ذیحجه ۱۳۲۲ ق ~
The Anjuman-i Makhfi began meeting, drawing together clerics, merchants and Azali intellectuals. انجمن مخفی آغاز به کار کرد و روحانیان، تجار و روشنفکران ازلی را گرد هم آورد.
Tehranتهران
Esfand-Farvardin 1283 اسفند–فروردین ۱۲۸۳
Protests against the Belgian customs chief brought Sayyid Muhammad Tabataba'i and Sayyid 'Abdullah Bihbahani into the alliance that would lead the revolution. اعتراض به رئیس بلژیکی گمرک، سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی را در ائتلافی گرد آورد که رهبری انقلاب را بر عهده گرفت.
Tehranتهران
Esfand-Farvardin 1283 اسفند–فروردین ۱۲۸۳
Timed for Muharram, when religious processions filled the streets. Bihbahani inflamed the crowd by displaying a photograph of Naus and his Belgian colleagues dressed as mullahs at a costume party. The bazaars closed, merchants took sanctuary at the Shah 'Abd al-'Azim Shrine, and Crown Prince Muhammad 'Ali Mirza promised Naus's dismissal to disperse them. It was this protest that first bound Tabataba'i and Bihbahani into alliance. همزمان با محرم، که دستههای مذهبی خیابانها را پر کرده بود. بهبهانی با نشاندادن عکس نوز و همکاران بلژیکیاش در لباس روحانیت در یک بالماسکه، مردم را برانگیخت. بازار بسته شد، تجار در حرم حضرت عبدالعظیم بست نشستند و محمدعلی میرزای ولیعهد با وعدهٔ عزل نوز آنان را پراکند. همین اعتراض نخستین بار طباطبایی و بهبهانی را همپیمان کرد.
Tehranتهران · Shah 'Abd al-'Azim Shrineحرم حضرت عبدالعظیم
Azar-Dey 1284 آذر–دی ۱۲۸۴
The imam jum'ah invited Va'iz to give the Friday sermon, then interrupted him to accuse him of disrespect for the shah and of Babi sentiments. Va'iz was driven from the pulpit and the opposition scattered — a demonstration of how the charge of heresy could be used to break the coalition. امامجمعه واعظ را به خطبهٔ جمعه فراخواند و سپس در میانهٔ سخن او را به بیحرمتی به شاه و گرایش بابی متهم کرد. واعظ از منبر رانده شد و مخالفان پراکندند — نمایشی از اینکه اتهام ارتداد چگونه میتوانست ائتلاف را بشکند.
Shah Mosque, Tehranمسجد شاه تهران
22 Azar 1284 ۲۲ آذر ۱۲۸۴ · 16 Shawwal 1323 AH۱۶ شوال ۱۳۲۳ ق ~
After the governor of Tehran had sugar merchants bastinadoed, two thousand protesters took sanctuary at the shrine and demanded a house of justice ('adalatkhanah) — the opening act of the revolution. پس از چوبزدن تجار قند به دستور حاکم تهران، دو هزار معترض در حرم بست نشستند و خواستار عدالتخانه شدند — پردهٔ آغازین انقلاب.
Shah 'Abd al-'Azim Shrineحرم حضرت عبدالعظیم
Merchants (Tujjar)تجار · 'Ulamaعلما · Theology Students (Tullab)طلاب · Azali Babisبابیان ازلی
1284-1285 AP ۱۲۸۴–۱۲۸۵ ش
Non-Muslims were first granted the right to elect their own deputies, then told that exercising it would jeopardise the movement and provoke the 'ulama of the 'Atabat and Isfahan. The Jewish community had already elected 'Azizullah Simani. Both communities conceded, and Bihbahani and Tabataba'i undertook to 'represent' the Jews and the Armenians instead. Only the Zoroastrians held out, sending Arbab Jamshid with Bihbahani's backing. The secular 'nation of Iran' was thereby narrowed to the Muslim community. نخست به غیرمسلمانان حق انتخاب نمایندهٔ خود داده شد و سپس گفتند که استفاده از این حق نهضت را به خطر میاندازد و علمای عتبات و اصفهان را میشوراند. جامعهٔ یهودی پیشتر عزیزالله سیمانی را برگزیده بود. هر دو جامعه کوتاه آمدند و بهبهانی و طباطبایی «نمایندگی» یهودیان و ارمنیان را بر عهده گرفتند. تنها زردشتیان ایستادند و با پشتیبانی بهبهانی ارباب جمشید را فرستادند. بدینسان «ملت ایران» عرفی به جامعهٔ مسلمان تنگ شد.
Tehranتهران
Iranian Jewsیهودیان ایران · Armeniansارامنه · Zoroastriansزردشتیان · Second Secret Anjumanانجمن مخفی دوم
1284-1285 AP ۱۲۸۴–۱۲۸۵ ش
In its first months the Majlis refused a £400,000 loan from Britain and Russia sought by Muhammad 'Ali Shah, and established that all foreign transactions, loans and commercial monopolies required its ratification. مجلس در نخستین ماهها وام چهارصد هزار لیرهای روس و انگلیس را که محمدعلیشاه میخواست رد کرد و مقرر داشت که هر معاملهٔ خارجی، وام و انحصار تجاری باید به تصویب آن برسد.
Tehranتهران
1284-1285 AP ۱۲۸۴–۱۲۸۵ ش
Women organised meetings around wearing native cloth, urging others 'to wear their old clothes for some time' until Iran produced its own textiles — close kin to the Indian Swadeshi boycott of the same years. When men began attacking women in the streets for elegant chadurs or high-heeled shoes, Anjuman condemned their 'barbarous conduct', insisting the aim was to ban foreign cloth, not to police women's dress. زنان گردهماییهایی برای پوشیدن پارچهٔ وطنی برپا کردند و از دیگران خواستند «چندی جامهٔ کهنه بپوشند» تا ایران پارچهٔ خود را بسازد — خویشاوند نزدیک تحریم سوادشی هند در همان سالها. وقتی مردانی در کوچه و بازار به زنان به سبب چادر شیک یا کفش پاشنهبلند حمله بردند، انجمن «رفتار وحشیانه» آنان را محکوم کرد و تأکید نمود مقصود تحریم پارچهٔ خارجی است نه پاسبانی پوشش زنان.
Tabrizتبریز · Tehranتهران
22 Dey 1284 ۲۲ دی ۱۲۸۴ · 16 Dhu al-Qa‘dah 1323 AH۱۶ ذیقعده ۱۳۲۳ ق ~
Muzaffar al-Din Shah conceded a house of justice and the protesters returned to Tehran; the promise was not kept. مظفرالدینشاه به تأسیس عدالتخانه تن داد و معترضان به تهران بازگشتند؛ وعده عملی نشد.
Tehranتهران
17 Farvardin 1285 ۱۷ فروردین ۱۲۸۵ · 13 Safar 1324 AH۱۳ صفر ۱۳۲۴ ق ~
Jalil Muhammad Qulizadah's illustrated satirical weekly began in Azeri Turkish; its cartoons became the shared visual language of the revolution on both sides of the Aras. هفتهنامهٔ طنز مصور جلیل محمدقلیزاده به ترکی آذری آغاز شد؛ کاریکاتورهایش زبان تصویری مشترک انقلاب در دو سوی ارس شد.
Tiflisتفلیس · Bakuباکو
Tir-Mordad 1285 تیر–مرداد ۱۲۸۵
The leading clerics withdrew to Qum while some fourteen thousand merchants, guildsmen and students filled the garden of the British Legation. The double bast paralysed the capital and forced the shah to concede a constitution. علمای برجسته به قم رفتند و نزدیک چهارده هزار تاجر، اهل اصناف و طلبه باغ سفارت بریتانیا را پر کردند. این بست دوگانه پایتخت را فلج کرد و شاه را به پذیرش مشروطه واداشت.
Qumقم · British Legation, Tehranسفارت بریتانیا در تهران
Guilds (Asnaf)اصناف · Merchants (Tujjar)تجار · Theology Students (Tullab)طلاب
25 Tir 1285 ۲۵ تیر ۱۲۸۵ · 25 Jumada al-Ula 1324 AH۲۵ جمادیالاول ۱۳۲۴ ق ~
As the government began arresting nationalist leaders, Malik al-Mutikallimin took sanctuary at the Friday Mosque and was joined by Tabataba'i, Bihbahani and a thousand supporters. When Sultan al-Va'izin was imprisoned, Bihbahani sent theology students to free him; the student Sayyid 'Abd al-Hamid was killed. His bloody shirt was carried through Tehran on a pole, and in the confrontation that followed more than a hundred people died. با آغاز بازداشت رهبران ملی، ملکالمتکلمین در مسجد جامع بست نشست و طباطبایی، بهبهانی و هزار تن از هواداران به او پیوستند. با زندانیشدن سلطانالواعظین، بهبهانی طلاب را به آزادی او فرستاد؛ سید عبدالحمید طلبه کشته شد. پیراهن خونینش را بر سر چوب در تهران گرداندند و در درگیری پس از آن بیش از صد تن جان باختند.
Friday Mosque of Tehranمسجد جامع تهران · Tehranتهران
27 Tir 1285 ۲۷ تیر ۱۲۸۵ · 27 Jumada al-Ula 1324 AH۲۷ جمادیالاول ۱۳۲۴ ق ~
Beginning with fifty merchants and theology students, the sanctuary grew to twelve thousand by 30 July and fourteen thousand by 2 August — close to a third of Tehran's labour force. Over five hundred tents were pitched, one per guild, each with its own guard, kitchen rota and rawzah-khvan reciting the Karbala tragedy at night. Haidar Khan 'Amu Ughlu financed some of the first Sipahsalar students to enter. It was here, in twenty-three days, that a protectionist grievance became a demand for a constitution. بست با پنجاه تاجر و طلبه آغاز شد و تا ۸ مرداد به دوازده هزار و تا ۱۱ مرداد به چهارده هزار تن رسید — نزدیک یکسوم نیروی کار تهران. بیش از پانصد خیمه برپا شد، برای هر صنف یکی، هرکدام با نگهبان، نوبت آشپزخانه و روضهخوانی شبانه. حیدرخان عمواوغلی هزینهٔ نخستین طلاب سپهسالار را داد. در همین بیستوسه روز بود که شکایتی صنفی به خواست قانون اساسی بدل شد.
British Legation, Tehranسفارت بریتانیا در تهران · Gulhakگلهک
Guilds (Asnaf)اصناف · Merchants (Tujjar)تجار · Theology Students (Tullab)طلاب · Anjuman of Women (Anjuman-i Nisvan)انجمن نسوان
7 Mordad 1285 ۷ مرداد ۱۲۸۵ · 9 Jumada al-Thaniya 1324 AH۹ جمادیالثانی ۱۳۲۴ ق ~
After the crown prince intervened, Muzaffar al-Din Shah replaced the hated premier with the more liberal Mushir al-Dawlah and invited the 'ulama back from Qum. By then the protesters would settle for nothing less than a parliament. پس از میانجیگری ولیعهد، مظفرالدینشاه صدراعظم منفور را با مشیرالدولهٔ آزادمنشتر جایگزین کرد و علما را از قم فراخواند. تا آن هنگام معترضان به کمتر از مجلس رضایت نمیدادند.
Tehranتهران
12 Mordad 1285 ۱۲ مرداد ۱۲۸۵ · 14 Jumada al-Thaniya 1324 AH۱۴ جمادیالثانی ۱۳۲۴ ق ~
A proclamation consenting to a majlis was pulled off the walls of Tehran because it lacked the phrase 'the nation of Iran' and promised reforms only 'according to the sacred Shari'at'. The quarrel over a single word — Islamic majlis versus national majlis — was the quarrel over whether sovereignty rested in the faith or the nation. اعلامیهای که به تشکیل مجلس رضایت میداد از دیوارهای تهران کنده شد، زیرا عبارت «ملت ایران» را نداشت و اصلاحات را تنها «بر وفق شرع مقدس» وعده میداد. نزاع بر سر یک واژه — مجلس اسلامی یا مجلس ملی — نزاع بر سر آن بود که حاکمیت از آنِ دین است یا ملت.
Tehranتهران
13 Mordad 1285 ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ · 15 Jumada al-Thaniya 1324 AH۱۵ جمادیالثانی ۱۳۲۴ ق ~
The shah's proclamation authorising the formation of a national assembly and the drafting of a constitution — the founding act of the Constitutional Revolution. فرمان شاه برای تشکیل مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی — سند بنیانگذار انقلاب مشروطه.
Tehranتهران
17 Mordad 1285 ۱۷ مرداد ۱۲۸۵ · 19 Jumada al-Thaniya 1324 AH۱۹ جمادیالثانی ۱۳۲۴ ق ~
After a delegation including Mushir al-Mulk asked Grant Duff to mediate, and after arguments that a Jewish, Armenian or Zoroastrian deputy could not sit in an 'Islamic' assembly — and that a cleric like Nuri could excommunicate deputies at will — the term national (milli) prevailed. The official date of the proclamation was backdated to 5 August, the shah's birthday. پس از آنکه هیئتی از جمله مشیرالملک از گرنت داف میانجیگری خواست، و پس از این استدلال که نمایندهٔ یهودی، ارمنی یا زردشتی در مجلس «اسلامی» جای نمیگیرد — و روحانیای چون نوری میتواند هر نمایندهای را تکفیر کند — واژهٔ «ملی» پیروز شد. تاریخ رسمی فرمان را به ۱۴ مرداد، زادروز شاه، بازگرداندند.
Tehranتهران
Iranian Jewsیهودیان ایران · Armeniansارامنه · Zoroastriansزردشتیان
17 Shahrivar 1285 ۱۷ شهریور ۱۲۸۵ · 20 Rajab 1324 AH۲۰ رجب ۱۳۲۴ ق ~
The franchise was restricted by class and property, allotting seats to princes, 'ulama, merchants, landowners and guilds, and heavily over-representing Tehran. حق رأی به طبقه و دارایی محدود شد و کرسیها میان شاهزادگان، علما، تجار، مالکان و اصناف تقسیم گشت، با نمایندگی بسیار بیش از اندازه برای تهران.
Tehranتهران
26 Shahrivar 1285 ۲۶ شهریور ۱۲۸۵ · 29 Rajab 1324 AH۲۹ رجب ۱۳۲۴ ق ~
News of the royal proclamation reached Tabriz and the bazaar struck, following Tehran's example with a sanctuary at the British consulate. Kasravi, sixteen at the time, described the city transformed in ten days: the enmity between Sunni Kurds and Shi'ite Azerbaijanis seemed to vanish, the feud between the Shaikhi, Karimkhani and Mutisharri'in sects subsided, and Muslims and Armenians — on the verge of bloodshed the winter before — began to cooperate. خبر فرمان شاه به تبریز رسید و بازار به پیروی از تهران بست نشست و در کنسولگری بریتانیا تحصن کرد. کسروی که آن هنگام شانزده ساله بود، دگرگونی شهر را در ده روز چنین وصف کرد: دشمنی کردهای سنی و آذربایجانیان شیعه گویی رخت بربست، نزاع سه فرقهٔ شیخی و کریمخانی و متشرعین فرو نشست، و مسلمانان و ارمنیان — که زمستان پیش تا آستانهٔ خونریزی رفته بودند — به همکاری روی آوردند.
Tabrizتبریز
Mehr-Aban 1285 مهر–آبان ۱۲۸۵
A branch of the Baku Social Democrats was established in Tabriz; it began recruiting the volunteer fighters known as Mujahidin and Fada'in. شعبهای از اجتماعیون عامیون باکو در تبریز برپا شد و به جذب داوطلبان جنگی معروف به مجاهدین و فداییان پرداخت.
Tabrizتبریز
Secret Center (Markaz-i Ghaibi)مرکز غیبی · Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون
Mehr-Aban 1285 مهر–آبان ۱۲۸۵
A few days before the imam jum'ah's expulsion, the cleric Mir Hashim was driven out on suspicion of collaborating with the crown prince. He returned to lead the anti-constitutionalist Islamiyah Anjuman in 1908–9. چند روز پیش از اخراج امامجمعه، میرهاشم روحانی به ظن همدستی با ولیعهد از شهر رانده شد. او بازگشت و در ۱۲۸۷–۸۸ رهبری انجمن اسلامیهٔ ضدمشروطه را بر عهده گرفت.
Tabrizتبریز
14 Mehr 1285 ۱۴ مهر ۱۲۸۵ · 19 Sha‘ban 1324 AH۱۹ شعبان ۱۳۲۴ ق ~
The First National Consultative Assembly was inaugurated at the Golestan Palace. The Tabriz Anjuman opened the same day. نخستین مجلس شورای ملی در کاخ گلستان گشایش یافت. انجمن تبریز نیز همان روز آغاز به کار کرد.
Golestan Palaceکاخ گلستان · Tehranتهران
14 Mehr 1285 ۱۴ مهر ۱۲۸۵ · 19 Sha‘ban 1324 AH۱۹ شعبان ۱۳۲۴ ق ~
Azerbaijan's provincial council convened, and rapidly became the most powerful popular institution in the country. انجمن ایالتی آذربایجان تشکیل شد و بهسرعت نیرومندترین نهاد مردمی کشور شد.
Tabrizتبریز
26 Mehr 1285 ۲۶ مهر ۱۲۸۵ · 1 Ramadan 1324 AH۱ رمضان ۱۳۲۴ ق ~
The Tabriz council acquired its own newspaper, edited by 'Ali Akbar Vakili. انجمن تبریز روزنامهٔ خود را به سردبیری علیاکبر وکیلی یافت.
Tabrizتبریز
4 Aban 1285 ۴ آبان ۱۲۸۵ · 9 Ramadan 1324 AH۹ رمضان ۱۳۲۴ ق ~
The Tabriz Anjuman expelled Haj Mirza Karim, the leader of the Friday prayer — a striking assertion of popular sovereignty over clerical office. انجمن تبریز حاج میرزا کریم، امامجمعهٔ شهر، را اخراج کرد — نمودی چشمگیر از حاکمیت مردم بر منصب روحانی.
Tabrizتبریز
Tabriz Anjumanانجمن تبریز · Secret Center (Markaz-i Ghaibi)مرکز غیبی · Mujahidinمجاهدین
Aban-Azar 1285 آبان–آذر ۱۲۸۵
Three thousand Caspian fishermen struck against the Russian Lianozov fisheries concession; in the same weeks urban women in several cities joined the campaign for a national bank and the boycott of foreign textiles. سه هزار صیاد خزر علیه امتیاز شیلات لیانازوف اعتصاب کردند؛ در همان هفتهها زنان شهری چند شهر به کارزار بانک ملی و تحریم پارچهٔ خارجی پیوستند.
Anzaliانزلی · Gilanگیلان
Fishermenصیادان · Lianozov Fisheriesشیلات لیانازوف · Mujahidin of Anzaliفرقهٔ مجاهدین انزلی
Aban-Azar 1285 آبان–آذر ۱۲۸۵
Sayyid Jamal al-Din Va'iz appealed from the pulpit for subscriptions to the proposed national bank. Students sold their books; women gave their jewellery, often their only tangible property. Majlis reported widows contributing earrings and bracelets, 'each competing against the other'. A washerwoman came to the Majlis courtyard to subscribe one tuman; one woman gave an inheritance of five thousand. Tehran raised a million tumans and Azerbaijan pledged as much. Newspaper columns headed 'What Is a Man Who Is Less Than a Woman?' shamed affluent men who kept their savings in European banks. It was around this campaign that women formed their first anjumans. سید جمالالدین واعظ از منبر برای بانک ملی پیشنهادی اعانه خواست. دانشآموزان کتابهایشان را فروختند؛ زنان جواهرشان را دادند، که غالباً تنها دارایی ملموسشان بود. مجلس گزارش داد بیوهزنان گوشواره و دستبند میدهند و «هریک بر دیگری سبقت میگیرد». رختشویی به صحن مجلس آمد و یک تومان پرداخت؛ زنی ارثیهٔ پنج هزار تومانیاش را داد. تهران یک میلیون تومان گرد آورد و آذربایجان به همان اندازه تعهد کرد. ستونهایی با عنوان «مردی که از زن کمتر است چیست؟» مردان متمولی را که پساندازشان را در بانکهای اروپایی داشتند شرمنده میکرد. زنان نخستین انجمنهای خود را پیرامون همین کارزار ساختند.
Tehranتهران · Tabrizتبریز
National Bank of Iran (proposed)بانک ملی · Anjuman of Women (Anjuman-i Nisvan)انجمن نسوان
12 Aban 1285 ۱۲ آبان ۱۲۸۵ · 17 Ramadan 1324 AH۱۷ رمضان ۱۳۲۴ ق ~
Muhammad 'Ali Mirza tried to shut the anjuman and was forced to back down by public protest. محمدعلی میرزا کوشید انجمن را ببندد و با اعتراض عمومی ناچار به عقبنشینی شد.
Tabrizتبریز
3 Azar 1285 ۳ آذر ۱۲۸۵ · 9 Shawwal 1324 AH۹ شوال ۱۳۲۴ ق ~
Tehranتهران
24 Azar 1285 ۲۴ آذر ۱۲۸۵ · 30 Shawwal 1324 AH۳۰ شوال ۱۳۲۴ ق ~
Tehranتهران
8 Dey 1285 ۸ دی ۱۲۸۵ · 14 Dhu al-Qa‘dah 1324 AH۱۴ ذیقعده ۱۳۲۴ ق ✓
Muzaffar al-Din Shah signed the Fundamental Laws ten days before his death, establishing the Majlis's powers over budgets, loans and concessions. مظفرالدینشاه ده روز پیش از مرگش قانون اساسی را توشیح کرد و اختیار مجلس بر بودجه، وام و امتیازها را تثبیت نمود.
Tehranتهران
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
A founding member of the Secret Center was shot in daylight on a Tabriz street by one of the Mujahidin — not for any crime, Afary notes, but because he was popular and articulate and so threatened 'Ali Monsieur's leadership. He had been warned to keep a lower profile and had ignored the order. یکی از بنیانگذاران مرکز غیبی روز روشن در خیابانی در تبریز به دست یکی از مجاهدان کشته شد — نه به جرمی، چنانکه آفاری مینویسد، بلکه از آن رو که محبوب و سخنور بود و رهبری علی مسیو را تهدید میکرد. به او هشدار داده بودند کمتر دیده شود و او اعتنا نکرده بود.
Tabrizتبریز
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Where conservative clerics and anti-constitutionalist governors controlled the anjumans, hostility to minorities rose. Zill al-Sultan instigated looting and killing in the Jewish quarter; Aqa Najafi spoke of forcing Jews, Armenians and even Europeans into customs 'more consonant with the respect due to Moslems'; Jews were made to sign undertakings not to sell wine to Muslims or hawk goods within eight miles of the city. Merchants with nationalist credentials, including Kaziruni, used the campaign to drive their Jewish competitors from the cloth market. Jewish families emigrated from Shiraz, Isfahan and Kashan to Palestine. هرجا روحانیان محافظهکار و حکام ضدمشروطه بر انجمنها چیره بودند، خصومت با اقلیتها بالا میگرفت. ظلالسلطان غارت و کشتار در محلهٔ یهودیان را برانگیخت؛ آقا نجفی از لزوم واداشتن یهودیان، ارمنیان و حتی اروپاییان به آدابی «درخور احترام به مسلمانان» سخن گفت؛ یهودیان را واداشتند تعهد بسپارند که به مسلمانان شراب نفروشند و در شعاع هشت میلی شهر دورهگردی نکنند. تجاری با اعتبار ملی، از جمله کازرونی، از این کارزار برای راندن رقیبان یهودی خود از بازار پارچه بهره بردند. خانوادههای یهودی از شیراز، اصفهان و کاشان به فلسطین کوچیدند.
Isfahanاصفهان
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
To break the Tabriz resistance the shah secretly enlisted tribal brigands. The son of Rahim Khan Chalbiyanlu plundered the outskirts of Tabriz and murdered several hundred peasants, while the court was implicated in assassination plots against radical members of the Tabriz Anjuman. Bread ran short and food riots spread; in one incident impoverished women killed a merchant who had hoarded grain. Five hundred women gathered at Baharistan Square in Tehran to demand an end to the bloodshed. شاه برای شکستن مقاومت تبریز پنهانی راهزنان ایلی را به کار گرفت. پسر رحیمخان چلبیانلو حومهٔ تبریز را غارت کرد و چند صد دهقان را کشت، و دربار در توطئهٔ ترور اعضای رادیکال انجمن تبریز دست داشت. نان کم شد و شورش گرسنگان گسترش یافت؛ در یک مورد زنان تهیدست تاجری را که غله انبار کرده بود کشتند. پانصد زن در میدان بهارستان تهران گرد آمدند و خواستار پایان خونریزی شدند.
Azerbaijanآذربایجان · Tabrizتبریز
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
An organised group of veiled women appeared in the assembly demanding prompt ratification of the supplementary laws. Their presence caused such consternation that Sani' al-Dawlah threatened to resign the next day. Letters from the women of Tabriz reproaching other cities for inaction were reported as far away as Shiraz. گروهی سازمانیافته از زنان باحجاب در مجلس حاضر شدند و تصویب فوری متمم را خواستند. حضورشان چنان آشوبی برانگیخت که صنیعالدوله فردای آن روز تهدید به استعفا کرد. نامههای زنان تبریز در سرزنش بیعملی شهرهای دیگر تا شیراز هم گزارش شد.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Tehranتهران
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Sa'd al-Dawlah staged a march of unveiled prostitutes through Tehran chanting that 'the constitution has given us freedom to abandon our religious obligations and live as we wish' — a calculated attack on the women's rights advocates, whom Nuri and his supporters were accusing of promoting immorality. سعدالدوله راهپیمایی روسپیان بیحجاب را در تهران ترتیب داد که شعار میدادند «مشروطه به ما آزادی داده تکالیف دینی را رها کنیم و هرگونه بخواهیم زندگی کنیم» — حملهای حسابشده به مدافعان حقوق زنان که نوری و هوادارانش آنان را به ترویج فساد متهم میکردند.
Tehranتهران
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Shaikh Fazlullah Nuri and Sayyid 'Ali Shushtari declared the new schools contrary to Islam. Pupils and teachers were attacked in the streets, spat on and accused of 'unchaste' behaviour. The fatwa opened a lasting breach between activist women — who had earlier protected the 'ulama with their own bodies at the 1905 sanctuary — and the conservative clergy. Women writing to the Anjuman of Theology Students in Musavat asked: 'Are we not, the oppressed female population of Iran, human beings as yourselves? … Do you only consider us voiceless, load-carrying animals?' شیخ فضلالله نوری و سید علی شوشتری مدارس نوین را خلاف اسلام خواندند. به دانشآموزان و آموزگاران در کوچه حمله میشد، آب دهان میانداختند و آنان را به «بیعفتی» متهم میکردند. این فتوا شکافی ماندگار میان زنان فعال — که پیشتر در بست ۱۲۸۴ با بدن خود از علما حفاظت کرده بودند — و روحانیت محافظهکار گشود. زنانی که در مساوات به انجمن طلاب نوشتند پرسیدند: «آیا ما، زنان ستمدیدهٔ ایران، مانند شما انسان نیستیم؟ … آیا ما را تنها جانورانِ بیزبانِ بارکش میدانید؟»
Tehranتهران
Girls' Schoolsمدارس دخترانه · Union of Theology Studentsاتحادیهٔ طلاب · Musavatمساوات
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Following a meeting of Armenians from several Iranian provinces at Tabriz in late 1906, attended by Yephrem Khan, the party congress adopted a resolution of full support for the constitutional movement. پس از گردهمایی ارمنیان چند ولایت ایران در تبریز در اواخر ۱۲۸۵ که یفرم خان نیز در آن بود، کنگرهٔ حزب قطعنامهٔ پشتیبانی کامل از نهضت مشروطه را تصویب کرد.
Iranایران
Armenian Revolutionary Federation (Dashnaktsutiun)حزب داشناکسوتیون
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Nezam Mafi shows that the public went on seeing the Majlis as a court of appeals long after August 1906: in its first year the assembly received over a thousand petitions. The gap between what people wanted from a 'house of justice' and what a legislature could do runs through the whole revolution. نظام مافی نشان میدهد که مردم تا مدتها پس از مرداد ۱۲۸۵ همچنان مجلس را دیوان تظلمات میدیدند: در نخستین سال بیش از هزار عریضه به آن رسید. فاصلهٔ میان آنچه مردم از «عدالتخانه» میخواستند و آنچه یک قوهٔ مقننه میتوانست بکند، در سراسر انقلاب جاری است.
Tehranتهران
17 Dey 1285 ۱۷ دی ۱۲۸۵ · 23 Dhu al-Qa‘dah 1324 AH۲۳ ذیقعده ۱۳۲۴ ق ~
Tehranتهران
28 Dey 1285 ۲۸ دی ۱۲۸۵ · 4 Dhu al-Hijjah 1324 AH۴ ذیحجه ۱۳۲۴ ق ~
The new shah pointedly failed to invite most Majlis deputies to his coronation — the opening move of his war on the constitution. شاه تازه عمداً بیشتر نمایندگان مجلس را به تاجگذاری دعوت نکرد — نخستین گام جنگ او با مشروطه.
Tehranتهران
29 Dey 1285 ۲۹ دی ۱۲۸۵ · 5 Dhu al-Hijjah 1324 AH۵ ذیحجه ۱۳۲۴ ق ~
A women's assembly adopted a resolution to found girls' schools and abolish ruinous dowries — an early collective statement of the women's movement. مجمعی از زنان قطعنامهای برای تأسیس مدارس دخترانه و لغو جهیزیههای سنگین تصویب کرد — از نخستین بیانیههای جمعی جنبش زنان.
Tehranتهران
Bahman-Esfand 1285 بهمن–اسفند ۱۲۸۵
Conditions for accepting the new shah's professed devotion to the constitution: a written pledge from the shah; a cabinet capped at eight ministers and an end to honorary ministries; the removal of the Belgian officials Naus, Priem and Larousse; and permanent provincial and departmental anjumans with authority over provincial affairs — the demand that turned the councils from election supervisors into standing organs of government. شرایط پذیرش ارادت اعلامشدهٔ شاه تازه به مشروطه: تعهد کتبی شاه؛ محدودکردن کابینه به هشت وزیر و برچیدن وزارتهای افتخاری؛ برکناری کارگزاران بلژیکی نوز، پریم و لاروس؛ و انجمنهای ایالتی و ولایتی دائمی با اختیار ادارهٔ امور ولایات — خواستی که انجمنها را از ناظر انتخابات به رکن ثابت حکومت بدل کرد.
Tabrizتبریز · Tehranتهران
Bahman-Esfand 1285 بهمن–اسفند ۱۲۸۵
Activists took sanctuary in the telegraph bureau and the streets around the bazaar; schools struck in support. The Mujahidin moved on the prison, recorded the prisoners' names and brought them bread and water, and prepared to seize the armoury. Teachers of the Adamiyat School entered with red flags. The freedom songs of France and the United States were sung in the courtyard. فعالان در تلگرافخانه و کوچههای پیرامون بازار بست نشستند؛ مدارس به همراهی تعطیل شد. مجاهدان به زندان رفتند، نام زندانیان را ثبت کردند و برایشان نان و آب بردند و آمادهٔ تصرف قورخانه شدند. آموزگاران مدرسهٔ آدمیت با پرچم سرخ وارد شدند. در حیاط، سرودهای آزادی فرانسه و امریکا خوانده شد.
Telegraph Bureau, Tabrizتلگرافخانهٔ تبریز
17 Bahman 1285 ۱۷ بهمن ۱۲۸۵ · 23 Dhu al-Hijjah 1324 AH۲۳ ذیحجه ۱۳۲۴ ق ~
The Tabriz deputies reached the capital and at once formed the Majlis's radical bloc; Taqizadah had arrived earlier. نمایندگان تبریز به پایتخت رسیدند و بیدرنگ جناح رادیکال مجلس را ساختند؛ تقیزاده پیشتر رسیده بود.
Tehranتهران
20 Bahman 1285 ۲۰ بهمن ۱۲۸۵ · 26 Dhu al-Hijjah 1324 AH۲۶ ذیحجه ۱۳۲۴ ق ~
Under Majlis pressure the shah reluctantly dismissed the Belgian customs chief. شاه زیر فشار مجلس و با اکراه رئیس بلژیکی گمرک را عزل کرد.
Tehranتهران
Esfand-Farvardin 1285 اسفند–فروردین ۱۲۸۵
The Majlis abolished the tuyul (fief) system and ratified tax reforms, its most substantial social legislation. مجلس نظام تیول را لغو و اصلاحات مالیاتی را تصویب کرد؛ مهمترین قانونگذاری اجتماعی آن.
Tehranتهران
Esfand-Farvardin 1285 اسفند–فروردین ۱۲۸۵
Growers struck over the price of imported silkworm eggs. The importers, often also cocoon merchants, had formed a syndicate in 1906 to keep prices artificially high and destroyed thirty thousand boxes of surplus eggs rather than sell them cheaply. ابریشمکاران بر سر بهای تخم نوغان وارداتی اعتصاب کردند. واردکنندگان که غالباً خریدار پیله هم بودند، در ۱۲۸۵ سندیکایی ساخته بودند تا بها را ساختگی بالا نگه دارند و سی هزار جعبه تخم مازاد را بهجای فروش ارزان نابود کردند.
Rashtرشت
2 Farvardin 1286 ۲ فروردین ۱۲۸۶ · 9 Safar 1325 AH۹ صفر ۱۳۲۵ ق ~
Gilan peasants refused to pay rents — the opening of the rural front that the Majlis would spend the next year trying to close. دهقانان گیلان از پرداخت اجاره سر باز زدند — گشایش جبههٔ روستایی که مجلس سالی را صرف بستن آن کرد.
Rashtرشت · Gilanگیلان
Farvardin-Ordibehesht 1286 فروردین–اردیبهشت ۱۲۸۶
The Tabriz Anjuman drove out the city's senior mujtahid, radicalising the confrontation with the clerical establishment. انجمن تبریز مجتهد عالیمقام شهر را بیرون کرد و رویارویی با نهاد روحانیت را رادیکالتر ساخت.
Tabrizتبریز
Farvardin-Ordibehesht 1286 فروردین–اردیبهشت ۱۲۸۶
The law gave the provincial councils executive and judicial powers — supervising elections, bringing charges against governors, collecting and reallocating taxes, funding schools, bridges, roads and clinics, and endowing scholarships and pensions. It also confined official anjumans to the main cities, barring districts, towns and villages from forming them, and forbade 'political' discussion (Article 103) — a stipulation the anjumans almost always ignored. این قانون به انجمنهای ایالتی اختیارات اجرایی و قضایی داد: نظارت بر انتخابات، طرح دعوی علیه حاکم، وصول و بازتخصیص مالیات، تأمین هزینهٔ مدرسه و پل و راه و درمانگاه، و برقراری بورس و مستمری. همچنین انجمنهای رسمی را به شهرهای اصلی محدود کرد و تشکیل آنها را در بلوک و قصبه و ده ممنوع ساخت و بحث «سیاسی» را قدغن کرد (اصل ۱۰۳) — شرطی که انجمنها تقریباً همیشه نادیده گرفتند.
Tehranتهران
Provincial and Departmental Anjumansانجمنهای ایالتی و ولایتی · First Majlisمجلس اول · Village and Town Anjumansانجمنهای دهات و قصبات
Farvardin-Ordibehesht 1286 فروردین–اردیبهشت ۱۲۸۶
Peasants of a large village on the Tabriz–Tehran road refused their landlord his share of the crop. He took the case to Mirza Hasan Mujtahid, himself a wealthy landowner, who sanctioned the governor's troops; two hundred armed men entered the village, robbed and massacred some of the peasants. Five days later the peasants brought their case to the Tabriz Anjuman, and the debate split that body along class lines — Shaikh Salim walked out in their support. It was the immediate cause of Mirza Hasan Mujtahid's expulsion. دهقانان روستایی بزرگ در راه تبریز–تهران از دادن سهم ارباب سر باز زدند. ارباب به میرزا حسن مجتهد که خود مالکی بزرگ بود و به حاکم شکایت برد؛ میرزا حسن فرستادن قشون را تأیید کرد و دویست تن مسلح به ده ریختند و شماری از دهقانان را غارت و قتلعام کردند. پنج روز بعد دهقانان شکایت خود را به انجمن تبریز بردند و بحث بر سر آن، انجمن را بر خط طبقاتی شکافت — شیخ سلیم به پشتیبانی آنان جلسه را ترک کرد. همین ماجرا سبب بیواسطهٔ اخراج میرزا حسن مجتهد شد.
Qarahchamanقرهچمن
30 Farvardin 1286 ۳۰ فروردین ۱۲۸۶ · 7 Rabi‘ al-Awwal 1325 AH۷ ربیعالاول ۱۳۲۵ ق ~
Armed Mujahidin kept the returning premier aboard his ship for six days and demanded he go back to Europe. Only after the Majlis issued a communiqué supporting his return was he allowed to land, on 26 April. مجاهدان مسلح شش روز صدراعظمِ بازگشته را در کشتی نگاه داشتند و خواستند به اروپا بازگردد. تنها پس از بیانیهٔ مجلس در پشتیبانی از بازگشت او، در ۶ اردیبهشت اجازهٔ پیادهشدن یافت.
Anzaliانزلی
5 Ordibehesht 1286 ۵ اردیبهشت ۱۲۸۶ · 13 Rabi‘ al-Awwal 1325 AH۱۳ ربیعالاول ۱۳۲۵ ق ~
The former premier returned from exile to office over widespread opposition from the anjumans and the press. صدراعظم پیشین با مخالفت گستردهٔ انجمنها و مطبوعات از تبعید به قدرت بازگشت.
Tehranتهران
6 Ordibehesht 1286 ۶ اردیبهشت ۱۲۸۶ · 14 Rabi‘ al-Awwal 1325 AH۱۴ ربیعالاول ۱۳۲۵ ق ~
A general strike shut Tabriz in protest at Shaikh Fazlullah Nuri's demand that all legislation be vetted against the shari'at. اعتصاب عمومی تبریز را در اعتراض به خواست شیخ فضلالله نوری برای انطباق همهٔ قوانین با شریعت تعطیل کرد.
Tabrizتبریز
Tabriz Anjumanانجمن تبریز · Guilds (Asnaf)اصناف · Mujahidinمجاهدین
8 Ordibehesht 1286 ۸ اردیبهشت ۱۲۸۶ · 16 Rabi‘ al-Awwal 1325 AH۱۶ ربیعالاول ۱۳۲۵ ق ~
Tehranتهران
8 Khordad 1286 ۸ خرداد ۱۲۸۶ · 18 Rabi‘ al-Thani 1325 AH۱۸ ربیعالثانی ۱۳۲۵ ق ~
The socialist weekly of Jahangir Khan Shirazi and Dihkhuda appeared — the most widely read and most feared paper of the First Constitutional Period. هفتهنامهٔ سوسیالیستی جهانگیرخان شیرازی و دهخدا منتشر شد — پرخوانندهترین و مهیبترین روزنامهٔ مشروطهٔ اول.
Tehranتهران
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
Fourteen 'Abbasi branches were founded in the towns and villages of Gilan; the Majlis responded by ordering all town, village and district anjumans closed. چهارده شعبهٔ عباسی در شهرها و روستاهای گیلان برپا شد؛ مجلس در پاسخ فرمان تعطیلی همهٔ انجمنهای شهر و ده و بلوک را صادر کرد.
Gilanگیلان
'Abbasi Anjuman (Abu al-Fazl)انجمن عباسی · First Majlisمجلس اول · Peasantsدهقانان
Khordad-Tir 1286 خرداد–تیر ۱۲۸۶
An Azerbaijani deputy presented a statement on behalf of the Mujahidin and the anjumans of Yerevan, Tiflis and Baku asking for a deputy of their own. The organisation demanded fifteen civil rights in the supplementary laws: freedom of press, speech and association, due process, removal of governors appointed under autocracy, direct dealing between shah and Majlis, the right to strike, universal male suffrage with a military draft, new village schools, and distribution of state lands to the peasants. نمایندهای از آذربایجان بیانیهای از سوی مجاهدین و انجمنهای ایروان، تفلیس و باکو خواند و خواستار نمایندهای از آنِ خود شد. این تشکیلات گنجاندن پانزده حق مدنی را در متمم خواست: آزادی مطبوعات، بیان و اجتماع، دادرسی عادلانه، برکناری حکام منصوب دورهٔ استبداد، ارتباط مستقیم شاه و مجلس، حق اعتصاب، حق رأی همگانی مردان همراه با خدمت نظام، مدرسهٔ نو در دهات، و تقسیم زمینهای دولتی میان دهقانان.
Tehranتهران
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون · Anjumans of the Mujahidinانجمنهای مجاهدین
Khordad-Tir 1286 خرداد–تیر ۱۲۸۶
Men tried to break into the grain silos of the tribal brigand Rahim Khan, whose son had collaborated with the shah. Armed men, with Azerbaijanis at the head of the protest, shut the bazaar and carried their case to the Rasht Anjuman. گروهی کوشیدند به انبارهای غلهٔ رحیمخان راهزن ایلی — که پسرش با شاه همدست بود — بزنند. مردان مسلح، با آذربایجانیان در پیشاپیش اعتراض، بازار را بستند و شکایت خود را به انجمن رشت بردند.
Rashtرشت
Khordad-Tir 1286 خرداد–تیر ۱۲۸۶
Sent to help form a local anjuman, Shahrashub instead took up the peasants' cause: he distributed four thousand boxes of the landowner's rice among them, married one of the landlord's sighah wives, took the title Sayyid Jalal al-Din Shah, and declared seven years of back rent and taxes void. Two to three thousand followers nearly revered him. The Rasht Anjuman expelled and arrested him and Shishahbur; mass outrage forced their release in early July 1907. او را برای تشکیل انجمن محلی فرستادند، اما به کار دهقانان پرداخت: چهار هزار جعبه برنج ارباب را میانشان تقسیم کرد، یکی از زنان صیغهای ارباب را به همسری گرفت، لقب سید جلالالدین شاه بر خود نهاد و هفت سال اجاره و مالیات عقبافتاده را باطل اعلام کرد. دو تا سه هزار هوادار نزدیک به پرستش او بودند. انجمن رشت او و شیشهبر را اخراج و بازداشت کرد؛ خشم عمومی در اوایل تیر ۱۲۸۶ به آزادیشان انجامید.
Lasht-i Nisha'لشتنشا
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
The Majlis sent two representatives and a set of directives to Rasht demanding that all town, village and district anjumans be dismantled — Gilan, classed a department rather than a province, was entitled to one central anjuman only. Two hundred Cossacks were sent from Tehran for the express purpose of closing them. The Rasht Anjuman complied and told its members to 'make the peasants do their work and hand in their rent'. A protester wrote in Habl al-Matin that closing Gilan's anjumans was the first step to closing all of them: 'Once the anjumans are closed, wait to see such atrocities against you as you have never envisioned before.' مجلس دو نماینده و دستورهایی به رشت فرستاد و خواست همهٔ انجمنهای شهر و ده و بلوک برچیده شود — گیلان که ولایت شمرده میشد نه ایالت، تنها به یک انجمن مرکزی حق داشت. دویست قزاق از تهران تنها برای بستن آنها فرستاده شد. انجمن رشت پذیرفت و به اعضایش گفت «دهقانان را به کار وادارید و اجاره را بگیرید». معترضی در حبلالمتین نوشت بستن انجمنهای گیلان نخستین گام بستن همهٔ آنهاست: «چون انجمنها بسته شد، منتظر ستمهایی باشید که هرگز تصورش را نکردهاید.»
Gilanگیلان · Rashtرشت
First Majlisمجلس اول · Persian Cossack Brigadeبریگاد قزاق · Rasht Anjumanانجمن رشت · Village and Town Anjumansانجمنهای دهات و قصبات
22 Khordad 1286 ۲۲ خرداد ۱۲۸۶ · 2 Jumada al-Ula 1325 AH۲ جمادیالاول ۱۳۲۵ ق ~
Majlis deputies conceded Article Two, a committee of five mujtahids empowered to strike down legislation contrary to Islamic law. نمایندگان مجلس اصل دوم را پذیرفتند: هیئتی پنجنفره از مجتهدان با اختیار رد قوانین مغایر شرع.
Tehranتهران
28 Khordad 1286 ۲۸ خرداد ۱۲۸۶ · 8 Jumada al-Ula 1325 AH۸ جمادیالاول ۱۳۲۵ ق ~
Even the pro-constitutional marja's would not back laws that wholly undermined clerical authority, and feared the influence of religious dissidents in the Majlis. Their cable to Nuri after weeks of public debate helped secure the compromise on Article 2. حتی مراجع هوادار مشروطه حاضر نبودند از قوانینی پشتیبانی کنند که اقتدار روحانیت را یکسره براندازد و از نفوذ دگراندیشان دینی در مجلس بیم داشتند. تلگراف آنان به نوری پس از هفتهها بحث عمومی، سازش بر سر اصل دوم را ممکن کرد.
Najafنجف
30 Khordad 1286 ۳۰ خرداد ۱۲۸۶ · 10 Jumada al-Ula 1325 AH۱۰ جمادیالاول ۱۳۲۵ ق ~
Shaikh Fazlullah Nuri withdrew to the shrine and from there issued the Lavayah, the fullest religious case against the secular constitution. شیخ فضلالله نوری به حرم رفت و از آنجا لوایح را منتشر کرد؛ کاملترین استدلال دینی علیه قانون اساسی عرفی.
Shah 'Abd al-'Azim Shrineحرم حضرت عبدالعظیم
30 Khordad 1286 ۳۰ خرداد ۱۲۸۶ · 10 Jumada al-Ula 1325 AH۱۰ جمادیالاول ۱۳۲۵ ق ~
After Nuri's followers pitched tents around the Friday Mosque under cover of a rawzah-khvani and were found to be armed, anjuman crowds tore the tents down. Sur-i Israfil reported ten thousand demonstrating for Nuri's expulsion. Malik al-Mutikallimin preached that the advocates of clerical constitutionalism were more dangerous than the old autocrats, since they meant 'to revive despotism under the cloak of religion'. Tabataba'i pledged in writing to expel Nuri himself if he broke his word again; Nuri left for the shrine that night with about a thousand followers — eighteen 'ulama, thirty mid-level clerics, fifty preachers, three hundred theology students, two hundred shopkeepers, a hundred servants and over two hundred who came for the free meals. پس از آنکه پیروان نوری به بهانهٔ روضهخوانی گرد مسجد جامع خیمه زدند و مسلح یافته شدند، جمعیت انجمنها خیمهها را فرو ریختند. صور اسرافیل از تظاهرات ده هزار نفری برای اخراج نوری خبر داد. ملکالمتکلمین موعظه کرد که هواداران مشروطهٔ مشروعه از مستبدان کهن خطرناکترند، زیرا میخواهند «استبداد را زیر ردای دین زنده کنند». طباطبایی کتباً تعهد کرد که اگر نوری بار دیگر پیمان بشکند خود او را از تهران براند؛ نوری همان شب با حدود هزار تن — هجده عالم، سی روحانی میانپایه، پنجاه واعظ، سیصد طلبه، دویست کاسب، صد نوکر و بیش از دویست تن که برای غذای مجانی آمده بودند — راهی حرم شد.
Tehranتهران
Tir-Mordad 1286 تیر–مرداد ۱۲۸۶
Villagers took sanctuary against harassment by tax collectors. A year on, agitation for cancellation of the excess taxes continued and several peasants killed themselves in protest. Marling wrote that a catastrophe 'might have occurred at any moment' — while calling the demand to abolish a tax paid for eighty years 'wholly unjustifiable'. روستاییان در اعتراض به آزار مأموران مالیات بست نشستند. یک سال بعد هنوز برای لغو مالیاتهای اضافی تلاش میکردند و چند دهقان در اعتراض خودکشی کردند. مارلینگ نوشت که «هر لحظه ممکن بود فاجعهای رخ دهد» — و در همان حال خواست لغو مالیاتی را که هشتاد سال پرداخت شده «یکسره ناموجه» خواند.
Yazdیزد
Mordad-Shahrivar 1286 مرداد–شهریور ۱۲۸۶
On the revolution's first anniversary the smallholders' delegate wrote to the Majlis: 'You prominent men who represent fifteen million people of Iran and are sitting in this castle of Sulaiman! … Do you know that all your wealth and riches, your strength, depends on our very existence though we are wretched creatures? … if we go on a strike … you will be destroyed by famine and hunger.' He noted that former tuyul holders were now being made governors of the very districts they had held, so their power had grown tenfold, and asked the deputies to resign and 'leave the reform to the farmers themselves'. در نخستین سالگرد انقلاب، نمایندهٔ خردهمالکان به مجلس نوشت: «ای بزرگانی که نمایندهٔ پانزده میلیون مردم ایرانید و در این قصر سلیمان نشستهاید! … میدانید همهٔ مال و مکنت و توان شما به هستی ما وابسته است، هرچند ما بیچارگانیم؟ … اگر اعتصاب کنیم … از قحطی و گرسنگی نابود میشوید.» یادآور شد که تیولداران پیشین اکنون حاکم همان نواحی میشوند و قدرتشان ده برابر شده، و از نمایندگان خواست استعفا دهند و «اصلاح را به خود کشاورزان واگذارند».
Tehranتهران
8 Shahrivar 1286 ۸ شهریور ۱۲۸۶ · 22 Rajab 1325 AH۲۲ رجب ۱۳۲۵ ق ~
Britain and Russia divided Iran into a Russian north, a British south-east and a neutral zone, without consulting the Iranian government — the single greatest blow to the revolution's international position. بریتانیا و روسیه ایران را بدون مشورت با دولت ایران به شمالِ روسی، جنوبشرقِ بریتانیایی و منطقهٔ بیطرف تقسیم کردند — بزرگترین ضربه به موقعیت بینالمللی انقلاب.
St. Petersburgسنپترزبورگ
8 Shahrivar 1286 ۸ شهریور ۱۲۸۶ · 22 Rajab 1325 AH۲۲ رجب ۱۳۲۵ ق ~
Leaving the Majlis, the premier was shot by 'Abbas Aqa, a Fada'i of the secret Anjumans of the Mujahidin, who then killed himself. It happened on the day the Anglo-Russian Convention was signed. صدراعظم هنگام خروج از مجلس به دست عباسآقا، فدایی انجمنهای مخفی مجاهدین، هدف گلوله قرار گرفت و ضارب خود را کشت. این رویداد در همان روز امضای قرارداد روس و انگلیس رخ داد.
Tehranتهران
Fada'inفداییان · Committee of Terrorکمیتهٔ ترور · National Revolutionary Committeeکمیتهٔ انقلابی ملی
Shahrivar-Mehr 1286 شهریور–مهر ۱۲۸۶
Edited by Muhammad Shabastari (Abu al-Zia'), the paper ran for three months from September 1907 before being closed in December. به سردبیری محمد شبستری (ابوالضیاء)، از شهریور ۱۲۸۶ سه ماه منتشر شد و در آذر توقیف گشت.
Tabrizتبریز
1285-1286 AP ۱۲۸۵–۱۲۸۶ ش
The Majlis balanced the budget by cutting the salaries of the Qajar princes, the crown prince and the shah, trimming the court, taxing land and harvest after the abolition of tuyul, and having the provincial anjumans rather than the governors collect and remit taxes. مجلس با کاستن از مواجب شاهزادگان قاجار، ولیعهد و شاه، کوچککردن دربار، مالیاتبستن بر زمین و محصول پس از الغای تیول، و سپردن وصول و ارسال مالیات به انجمنهای ایالتی بهجای حکام، بودجه را متوازن کرد.
Tehranتهران
1 Mehr 1286 ۱ مهر ۱۲۸۶ · 17 Sha‘ban 1325 AH۱۷ شعبان ۱۳۲۵ ق ~
The Mujahidin congress adopted the Mashhad programme, setting out land reform, universal suffrage and an eight-hour day. کنگرهٔ مجاهدین برنامهٔ مشهد را تصویب کرد: اصلاحات ارضی، حق رأی همگانی و روز کار هشتساعته.
Mashhadمشهد
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون · Mujahidinمجاهدین · Anjumans of the Mujahidinانجمنهای مجاهدین
Mehr-Aban 1286 مهر–آبان ۱۲۸۶
He appeared flanked by five hundred militant members of the 'Abbasi Anjuman. Accused of causing 'the rebellion all over Gilan', he was threatened — and simultaneously offered government employment to 'help maintain security' if he would give up his radical activity. با پانصد عضو مبارز انجمن عباسی در دو سوی خود حاضر شد. او را متهم کردند که «شورش سراسر گیلان» را برانگیخته، تهدیدش کردند — و همزمان پیشنهاد استخدام دولتی برای «کمک به حفظ امنیت» دادند، به شرط دستشستن از کنش رادیکال.
Rashtرشت
Mehr-Aban 1286 مهر–آبان ۱۲۸۶
The Finance Committee's first budget replaced an annual deficit of £570,000 with a surplus of £110,000. Almost all the saving came from the return of the tuyuls, the transfer of tafavut-i 'amal excess taxes to the treasury, and the abolition of tas'ir cash payments — reforms that raised revenue by two million tumans while, as deputies complained, bringing the peasants nothing. نخستین بودجهٔ کمیسیون مالیه، کسری سالانهٔ ۵۷۰ هزار لیره را به مازاد ۱۱۰ هزار لیره بدل کرد. تقریباً همهٔ صرفهجویی از بازگرداندن تیول، انتقال تفاوت عمل به خزانه و لغو تسعیر نقدی آمد — اصلاحاتی که دو میلیون تومان بر درآمد افزود و، به گفتهٔ معترضان مجلس، چیزی به دهقانان نرساند.
Tehranتهران
14 Mehr 1286 ۱۴ مهر ۱۲۸۶ · 30 Sha‘ban 1325 AH۳۰ شعبان ۱۳۲۵ ق ~
The Majlis ratified the Supplementary Laws — a bill of rights, provincial councils, and the clerical veto of Article Two together in one document. مجلس متمم قانون اساسی را تصویب کرد — اعلامیهٔ حقوق، انجمنهای ایالتی و وتوی روحانی اصل دوم، همه در یک سند.
Tehranتهران
First Majlisمجلس اول · Council of Five Mujtahids (Article Two body)هیئت پنجنفرهٔ مجتهدان · Zoroastriansزردشتیان
20 Mehr 1286 ۲۰ مهر ۱۲۸۶ · 6 Ramadan 1325 AH۶ رمضان ۱۳۲۵ ق ~
Tehranتهران
Aban-Azar 1286 آبان–آذر ۱۲۸۶
The first official Masonic lodge in Tehran; Sayyid Muhammad Tabataba'i became a leading member. نخستین لژ رسمی فراماسونری تهران؛ سید محمد طباطبایی از اعضای برجستهٔ آن شد.
Tehranتهران
20 Aban 1286 ۲۰ آبان ۱۲۸۶ · 7 Shawwal 1325 AH۷ شوال ۱۳۲۵ ق ~
The shah came to the Majlis and swore again to uphold the constitution, a month before attempting to overthrow it. شاه به مجلس آمد و بار دیگر به پاسداری از قانون اساسی سوگند خورد؛ یک ماه پیش از کوشش برای براندازی آن.
Tehranتهران
23 Azar 1286 ۲۳ آذر ۱۲۸۶ · 10 Dhu al-Qa‘dah 1325 AH۱۰ ذیقعده ۱۳۲۵ ق ~
Muhammad 'Ali Shah, backed by Nuri, moved against the Majlis; the anjumans mobilised and the attempt collapsed. Anti-constitutionalists threatened to attack the Jewish quarter. محمدعلیشاه با پشتیبانی نوری به مجلس تاخت؛ انجمنها بسیج شدند و کوشش او فروپاشید. مستبدان محلهٔ یهودیان را به حمله تهدید کردند.
Tehranتهران
23 Azar 1286 ۲۳ آذر ۱۲۸۶ · 10 Dhu al-Qa‘dah 1325 AH۱۰ ذیقعده ۱۳۲۵ ق ~
Premier Nasir al-Mulk was arrested and jailed, the ministers dismissed, and 'Ala' al-Dawlah beaten when sent to intercede. Young activists of the Azerbaijan Anjuman collected some twenty pistols, barricaded the Majlis and kept the deputies inside; by evening four thousand supporters slept on the roof and in the surrounding streets. Next day the bazaars struck. Anjuman members occupied the Sipahsalar Mosque and pitched tents; Jahangir Khan Shirazi and Muhammad Riza Musavat helped coordinate the defence through four committees — control, military, supply, and publication. Peasants came in from Shimran and Shahryar. The Tabriz Anjuman telegraphed that Azerbaijan hereby removed the shah from the throne for treachery and prepared to send a thousand Mujahidin. The Mujahidin of Rasht, Qazvin, Kirman and Isfahan offered to march. ناصرالملک صدراعظم بازداشت و زندانی شد، وزیران برکنار شدند و علاءالدوله که برای میانجیگری رفته بود کتک خورد. جوانان انجمن آذربایجان حدود بیست تپانچه گرد آوردند، مجلس را سنگربندی کردند و نمایندگان را در آن نگاه داشتند؛ تا شب چهار هزار تن بر بام و کوچههای پیرامون خوابیدند. فردا بازار بست نشست. اعضای انجمنها مدرسهٔ سپهسالار را گرفتند و خیمه زدند؛ جهانگیرخان شیرازی و محمدرضا مساوات دفاع را با چهار کمیته — نظارت، نظامی، تدارکات و انتشارات — سامان دادند. دهقانان از شمیران و شهریار آمدند. انجمن تبریز تلگراف کرد که ملت آذربایجان شاه را به سبب خیانت از تخت برمیدارد و آمادهٔ فرستادن هزار مجاهد شد. مجاهدان رشت، قزوین، کرمان و اصفهان اعلام آمادگی کردند.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Sipahsalar Mosque and Madrasaمسجد و مدرسهٔ سپهسالار
Azerbaijan Anjuman of Tehranانجمن آذربایجان تهران · Tabriz Anjumanانجمن تبریز · Adamiyat Societyانجمن آدمیت · Umara Societyانجمن امرا +1
8 Dey 1286 ۸ دی ۱۲۸۶ · 25 Dhu al-Qa‘dah 1325 AH۲۵ ذیقعده ۱۳۲۵ ق ~
Armenian revolutionaries and constitutionalist deputies agreed on cooperation — the beginning of organised Armenian participation. انقلابیون ارمنی و نمایندگان مشروطهخواه بر همکاری توافق کردند — آغاز مشارکت سازمانیافتهٔ ارمنیان.
Tehranتهران
Armenian Revolutionary Federation (Dashnaktsutiun)حزب داشناکسوتیون · First Majlisمجلس اول
1286-1287 AP ۱۲۸۶–۱۲۸۷ ش
After the attempted coup, the radical Qajar princes Yahya and Sulaiman Iskandari left the Adamiyat Society over its alliance with the court and formed the Huquq Anjuman. پس از کودتای نافرجام، شاهزادگان رادیکال قاجار یحیی و سلیمان اسکندری به سبب همپیمانی انجمن آدمیت با دربار از آن جدا شدند و انجمن حقوق را بنیان نهادند.
Tehranتهران
1286-1287 AP ۱۲۸۶–۱۲۸۷ ش
The first test of Article 8's promise of equality before the law. Crowds outside the Majlis demanded the killers' execution, and Musavat and Habl al-Matin campaigned for it; Bihbahani opposed, holding that 'the execution of several Muslims for the death of a Zoroastrian is against the principles of Islam'. The nine accused received between one hundred and one thousand lashes, and two got fifteen years. نخستین آزمون وعدهٔ برابری در برابر قانون در اصل هشتم. جمعیت بیرون مجلس خواستار اعدام قاتلان بود و مساوات و حبلالمتین برای آن کارزار کردند؛ بهبهانی مخالفت کرد و گفت «اعدام چند مسلمان به سبب قتل یک زردشتی خلاف اصول اسلام است». نه متهم میان صد تا هزار ضربه شلاق گرفتند و دو تن پانزده سال حبس.
Tehranتهران
Dey-Bahman 1286 دی–بهمن ۱۲۸۶
The killing of a Zoroastrian constitutionalist became a test of the constitution's promise of equality for non-Muslims. قتل یک مشروطهخواه زردشتی به محک وعدهٔ برابری برای غیرمسلمانان در قانون اساسی بدل شد.
Tehranتهران
1 Bahman 1286 ۱ بهمن ۱۲۸۶ · 18 Dhu al-Hijjah 1325 AH۱۸ ذیحجه ۱۳۲۵ ق ~
Under popular and diplomatic pressure the shah signed the back of a Qur'an again pledging to uphold the constitution. The Majlis obtained Sa'd al-Dawlah's exile but not Amir Bahadur's, who was protected by the Russian consul. Afary judges the compromise a lost opportunity: the Majlis let slip a unique moment of mass support for deposing the shah, and gave the court months to prepare the coup of June 1908. شاه زیر فشار مردم و دیپلماتها بار دیگر پشت قرآنی را امضا کرد و به پاسداری از مشروطه تعهد سپرد. مجلس تبعید سعدالدوله را گرفت اما تبعید امیربهادر را نه، که کنسول روس از او حمایت میکرد. آفاری این سازش را فرصتسوزی میداند: مجلس لحظهٔ کممانند پشتیبانی تودهای برای خلع شاه را از دست داد و به دربار ماهها فرصت داد تا کودتای تیر ۱۲۸۷ را بچیند.
Tehranتهران
Bahman-Esfand 1286 بهمن–اسفند ۱۲۸۶
A bomb was thrown at the shah's motorcar by revolutionaries linked to Haidar Khan 'Amu Ughlu; the shah survived and the repression hardened. انقلابیون مرتبط با حیدرخان عمواوغلی به اتومبیل شاه بمب انداختند؛ شاه جان به در برد و سرکوب سختتر شد.
Tehranتهران
18 Bahman 1286 ۱۸ بهمن ۱۲۸۶ · 5 Muharram 1326 AH۵ محرم ۱۳۲۶ ق ~
Bihbahani and the clerical deputies pushed through a law forbidding publication of anything offending religious sensibilities — a response to the radicalism of Sur-i Israfil, Musavat, Habl al-Matin and Ruh al-Qudus. Taqizadah, Majlis president Ihtisham al-Saltanah and Justice Minister Mukhbir al-Saltanah objected in vain. بهبهانی و نمایندگان روحانی قانونی گذراندند که انتشار هر مطلب خلاف حساسیتهای دینی را ممنوع میکرد — واکنشی به رادیکالیسم صور اسرافیل، مساوات، حبلالمتین و روحالقدس. تقیزاده، احتشامالسلطنه رئیس مجلس و مخبرالسلطنه وزیر عدلیه بینتیجه مخالفت کردند.
Tehranتهران
1286-1287 AP ۱۲۸۶–۱۲۸۷ ش
The paper published a highly accusatory article about Muhammad 'Ali Shah; it was closed and its editor prosecuted. After the June coup Muhammad Riza Musavat escaped to Tabriz and went on publishing through the siege. روزنامه مقالهای سخت اتهامآمیز دربارهٔ محمدعلیشاه چاپ کرد؛ توقیف شد و مدیرش به محاکمه رفت. پس از کودتای تیر، محمدرضا مساوات به تبریز گریخت و در تمام محاصره به انتشار ادامه داد.
Tehranتهران
23 Esfand 1286 ۲۳ اسفند ۱۲۸۶ · 11 Safar 1326 AH۱۱ صفر ۱۳۲۶ ق ~
The assembly debated whether women's anjumans should be permitted; the deputies declined to recognise them. مجلس در این باره بحث کرد که آیا انجمنهای زنان مجازند؛ نمایندگان از بهرسمیتشناختن آنها سر باز زدند.
Tehranتهران
First Majlisمجلس اول · Freedom of Women Anjumanانجمن آزادی زنان
29 Esfand 1286 ۲۹ اسفند ۱۲۸۶ · 17 Safar 1326 AH۱۷ صفر ۱۳۲۶ ق ~
Yahya Dawlatabadi assembled nearly three hundred members of the Central Anjuman of Guilds with ministers and 'ulama. Ministry staff observed that clerical rulings were inconsistent and uniform national law was needed; Mukhbir al-Saltanah proposed the 'ulama unify the shari'at laws and 'burn' the rest. All welcomed it but the clerics. At Bihbahani's instigation his son-in-law Sadr al-'Ulama broke up the meeting. Bihbahani then denied the Justice Ministry any power to devise law or limit interpretation of the shari'at, and judicial reform was abandoned altogether. یحیی دولتآبادی نزدیک سیصد تن از انجمن مرکزی اصناف را با وزیران و علما گرد آورد. کارکنان وزارتخانه گفتند احکام شرعی ناهمگون است و قانون ملی یکسان لازم. مخبرالسلطنه پیشنهاد کرد علما قوانین شرع را یکسان کنند و باقی را «بسوزانند». همه جز روحانیان استقبال کردند. به تحریک بهبهانی، دامادش صدرالعلما جلسه را برهم زد. بهبهانی سپس هرگونه اختیار وضع قانون یا تحدید تفسیر شرع را از وزارت عدلیه سلب کرد و اصلاح عدلیه یکسره رها شد.
Tehranتهران
Khordad-Tir 1287 خرداد–تیر ۱۲۸۷
When the rest of the country submitted after the coup, Tabriz refused. Sattar Khan and Baqir Khan, directed by the Secret Center and reinforced by Transcaucasian volunteers, held the city against the royalist army for eleven months — the resistance that kept the revolution alive. وقتی باقی کشور پس از کودتا تسلیم شد، تبریز سر باز زد. ستارخان و باقرخان، به هدایت مرکز غیبی و با کمک داوطلبان قفقازی، یازده ماه شهر را در برابر قوای استبداد نگاه داشتند — مقاومتی که انقلاب را زنده نگه داشت.
Tabrizتبریز · Azerbaijanآذربایجان
Mujahidinمجاهدین · Secret Center (Markaz-i Ghaibi)مرکز غیبی · Tabriz Anjumanانجمن تبریز · Caucasian Mujahidinمجاهدین قفقازی +13
13 Khordad 1287 ۱۳ خرداد ۱۲۸۷ · 3 Jumada al-Ula 1326 AH۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Muhammad 'Ali Shah left the palace abruptly for the royal garden outside the city — the first move of the June coup. محمدعلیشاه ناگهان کاخ را به مقصد باغ سلطنتی بیرون شهر ترک کرد — نخستین گام کودتای خرداد.
Tehranتهران
13 Khordad 1287 ۱۳ خرداد ۱۲۸۷ · 3 Jumada al-Ula 1326 AH۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Twenty days before the bombardment, the Russian minister and the British chargé told the deputies to show more respect toward the shah; 'Persia was being allowed to drift towards anarchy', Marling wrote. Both had concluded the anjumans were beyond the control of Majlis or shah. Grey discarded the idea of replacing Muhammad 'Ali Shah with Zill al-Sultan. بیست روز پیش از به توپ بستن مجلس، وزیرمختار روسیه و کاردار بریتانیا به نمایندگان گفتند بیشتر به شاه احترام بگذارند؛ مارلینگ نوشت «ایران را رها کردهاند تا به هرجومرج بلغزد». هر دو نتیجه گرفته بودند که انجمنها از مهار مجلس و شاه بیروناند. گری اندیشهٔ جایگزینی محمدعلیشاه با ظلالسلطان را کنار گذاشت.
Tehranتهران
15 Khordad 1287 ۱۵ خرداد ۱۲۸۷ · 5 Jumada al-Ula 1326 AH۵ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Tehranتهران
18 Khordad 1287 ۱۸ خرداد ۱۲۸۷ · 8 Jumada al-Ula 1326 AH۸ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Tehranتهران
22 Khordad 1287 ۲۲ خرداد ۱۲۸۷ · 12 Jumada al-Ula 1326 AH۱۲ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Tehranتهران
25 Khordad 1287 ۲۵ خرداد ۱۲۸۷ · 15 Jumada al-Ula 1326 AH۱۵ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Tehranتهران
2 Tir 1287 ۲ تیر ۱۲۸۷ · 23 Jumada al-Ula 1326 AH۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
Colonel Liakhov's Cossack Brigade shelled the parliament building and the adjoining Sipahsalar mosque, dissolving the First Majlis and opening the period known as the Lesser Autocracy. بریگاد قزاق به فرماندهی سرهنگ لیاخوف ساختمان مجلس و مسجد سپهسالار مجاور را به توپ بست، مجلس اول را منحل کرد و دورهٔ استبداد صغیر را گشود.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Tehranتهران
3 Tir 1287 ۳ تیر ۱۲۸۷ · 24 Jumada al-Ula 1326 AH۲۴ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق ~
The two Azali Babi revolutionaries were strangled at Bagh-i Shah the day after the bombardment; Sayyid Jamal al-Din Va'iz Isfahani was killed soon afterwards at Burujird. دو انقلابی بابی ازلی روز پس از به توپ بستن مجلس در باغشاه خفه شدند؛ سید جمالالدین واعظ اصفهانی نیز اندکی بعد در بروجرد کشته شد.
Tehranتهران
Tir-Mordad 1287 تیر–مرداد ۱۲۸۷
With the Islamiyah Anjuman and the Russian consul general demanding surrender — 'resistance was tantamount to suicide' — white flags had gone up on most houses of Tabriz. Backed by the Secret Center and the Tabriz Anjuman, Sattar Khan rode through the city pulling the flags down. Hundreds joined him on the spot. The Russian consul general offered to reward him handsomely to withdraw; he refused. This single act saved the revolution. وقتی انجمن اسلامیه و کنسولژنرال روس خواستار تسلیم بودند — «مقاومت خودکشی است» — بر بیشتر خانههای تبریز پرچم سفید برافراشته شد. ستارخان با پشتیبانی مرکز غیبی و انجمن تبریز در شهر تاخت و پرچمها را پایین کشید. صدها تن همانجا به او پیوستند. کنسولژنرال روس پاداشی کلان برای عقبنشینی پیشنهاد کرد و او نپذیرفت. همین یک کار انقلاب را نجات داد.
Tabrizتبریز · Amirkhizامیرخیز
Islamiyah Anjumanانجمن اسلامیه · Secret Center (Markaz-i Ghaibi)مرکز غیبی
17 Tir 1287 ۱۷ تیر ۱۲۸۷ · 9 Jumada al-Thaniya 1326 AH۹ جمادیالثانی ۱۳۲۶ ق ~
Muhammad 'Ali Shah released the brigand from a Tehran prison with orders to join the Islamiyah Anjuman and 'punish Tabriz'. He arrived with five hundred Qarahdaghi horsemen and began a campaign of rape and robbery, invading a public bathhouse on the women's day. Sattar Khan and Baqir Khan attacked his headquarters in mid-July and drove him out. محمدعلیشاه این راهزن را از زندان تهران آزاد کرد تا به انجمن اسلامیه بپیوندد و «تبریز را تنبیه کند». با پانصد سوار قرهداغی رسید و کارزار تجاوز و غارت آغاز کرد و در روز نوبت زنان به حمامی عمومی ریخت. ستارخان و باقرخان در نیمهٔ تیر به قرارگاه او حمله بردند و بیرونش راندند.
Tabrizتبریز
28 Tir 1287 ۲۸ تیر ۱۲۸۷ · 20 Jumada al-Thaniya 1326 AH۲۰ جمادیالثانی ۱۳۲۶ ق ~
Chalangarian told Kautsky a social democratic group had formed in Tabriz, split into two factions: one holding that foreign investment would speed capitalist development, so that resisting it built 'barricades against European civilization'; the other defending the revolution as the cause of masses exploited by landlords, clearing ground for an indigenous capitalist class. Kautsky replied on 1 August that foreign capital 'obstructs the development of the home market', that hostility to it was a positive element linking the East's movement to the West's proletarian struggle, and that Iranian social democrats should work inside the democratic movement — while writing off the small peasants as a 'reactionary' element, a judgement Afary marks as an extension of his misreading of the European peasantry. چلنگریان به کائوتسکی نوشت که در تبریز گروهی سوسیالدموکرات شکل گرفته و به دو جناح شکافته است: یکی میگفت سرمایهٔ خارجی رشد سرمایهداری را شتاب میدهد و مقاومت در برابر آن «سنگر در برابر تمدن اروپایی» است؛ دیگری از انقلاب دفاع میکرد چون از آنِ تودههای زیر ستم مالکان بود و راه را برای طبقهٔ سرمایهدار بومی میگشود. کائوتسکی در ۱۰ مرداد پاسخ داد که سرمایهٔ خارجی «رشد بازار داخلی را سد میکند»، دشمنی با آن عنصری مثبت است که جنبش شرق را به مبارزهٔ پرولتری غرب پیوند میزند، و سوسیالدموکراتهای ایران باید درون جنبش دموکراتیک کار کنند — و در همان حال دهقانان خردهپا را عنصری «ارتجاعی» شمرد؛ داوریای که آفاری آن را امتداد بدفهمی او از دهقانان اروپا میداند.
Tabrizتبریز · Germanyآلمان
1 Mordad 1287 ۱ مرداد ۱۲۸۷ · 24 Jumada al-Thaniya 1326 AH۲۴ جمادیالثانی ۱۳۲۶ ق ~
The restoration of the Ottoman constitution encouraged Iranian constitutionalists at the darkest point of the Lesser Autocracy. بازگرداندن قانون اساسی عثمانی، مشروطهخواهان ایران را در تاریکترین لحظهٔ استبداد صغیر دلگرم کرد.
Ottoman Empireامپراتوری عثمانی
Mordad-Shahrivar 1287 مرداد–شهریور ۱۲۸۷
Between five hundred and eight hundred came in all. Rank-and-file RSDWP workers volunteered without waiting for the central committee; the Tiflis committee sent 135 Georgians under Sedrak Bonvarian and Baku an initial thirty. They travelled by train to Julfa, crossed the Aras by night and came over royalist-guarded mountain passes to join Sattar Khan. The Georgians set up a laboratory in Tabriz producing explosives — the decisive technological advantage of the war, and the source of the parcel bomb that killed Shuja' al-Saltanah. At least twenty-two revolutionaries of foreign origin died in the civil war. در مجموع میان پانصد تا هشتصد تن آمدند. کارگران عادی حزب سوسیالدموکرات روسیه بیآنکه منتظر کمیتهٔ مرکزی بمانند داوطلب شدند؛ کمیتهٔ تفلیس ۱۳۵ گرجی به سرکردگی سدراک بونواریان و باکو در آغاز سی تن فرستاد. با قطار به جلفا میرفتند، شبانه از ارس میگذشتند و از گردنههای زیر نظر مستبدان بالا میآمدند تا به ستارخان بپیوندند. گرجیها در تبریز آزمایشگاهی برای ساخت مواد منفجره برپا کردند — برتری فنی تعیینکنندهٔ جنگ و خاستگاه بمب پستیای که شجاعالسلطنه را کشت. دستکم بیستودو انقلابی خارجیتبار در جنگ داخلی جان باختند.
Tabrizتبریز · Julfaجلفا · Aras Riverرود ارس
Russian Social Democratic Workers' Partyحزب سوسیالدموکرات کارگری روسیه · Armenian Revolutionary Federation (Dashnaktsutiun)حزب داشناکسوتیون · Hnchak Partyحزب هنچاک · Caucasian Mujahidinمجاهدین قفقازی
27 Mordad 1287 ۲۷ مرداد ۱۲۸۷ · 20 Rajab 1326 AH۲۰ رجب ۱۳۲۶ ق ~
Tabrizتبریز
27 Mordad 1287 ۲۷ مرداد ۱۲۸۷ · 20 Rajab 1326 AH۲۰ رجب ۱۳۲۶ ق ~
Elections were held in the besieged city and the anjuman resumed with a hundred members, launching the newspaper Nalah-yi Millat (The Appeal of the Nation) and budgeting for the fighters. Amirkhizi, Mirza Husain Va'iz, Khiabani and Muhammad Taqi Tabataba'i were among those elected. In the middle of a siege the resisters chose to rebuild democratic institutions rather than set up a military junta. در شهر محاصرهشده انتخابات برگزار شد و انجمن با صد عضو بازگشایی شد، روزنامهٔ نالهٔ ملت را منتشر کرد و برای جنگاوران بودجه بست. امیرخیزی، میرزا حسین واعظ، خیابانی و محمدتقی طباطبایی از برگزیدگان بودند. در میانهٔ محاصره، مقاومت بهجای برپاکردن حکومت نظامی، نهادهای دموکراتیک را بازساخت.
Tabrizتبریز
Shahrivar-Mehr 1287 شهریور–مهر ۱۲۸۷
A government campaign to retake the Caspian district from the local khans and peasant councils was defeated. لشکرکشی دولت برای بازپسگیری این ناحیهٔ خزری از خوانین محلی و انجمنهای دهقانی شکست خورد.
Tavalashطوالش · Gilanگیلان
Mehr-Aban 1287 مهر–آبان ۱۲۸۷
'What we want is an end to this regime of oppression: laws, freedom, a constitution … I have four thousand men under arms, and I can have ten thousand if I want to, and I can hold out for ten years … They say we are rebels. No, we do not want any harm to come to the shah. But he should give us what we want! Or we will proclaim the republic!' The civil war had turned a constitutional restoration into something closer to a social revolution. «آنچه میخواهیم پایان این نظام ستم است: قانون، آزادی، مشروطه… چهار هزار مرد مسلح دارم و اگر بخواهم ده هزار میشود و ده سال میتوانم دوام بیاورم… میگویند یاغیایم. نه، ما بدی شاه را نمیخواهیم. اما باید آنچه میخواهیم بدهد! وگرنه جمهوری اعلام میکنیم!» جنگ داخلی، بازگرداندن مشروطه را به چیزی نزدیک انقلاب اجتماعی بدل کرده بود.
Tabrizتبریز
13 Mehr 1287 ۱۳ مهر ۱۲۸۷ · 9 Ramadan 1326 AH۹ رمضان ۱۳۲۶ ق ~
Tabrizتبریز
20 Mehr 1287 ۲۰ مهر ۱۲۸۷ · 16 Ramadan 1326 AH۱۶ رمضان ۱۳۲۶ ق ~
A week after the royalists pulled back from Amirkhiz and Khiaban, the royalist quarter surrendered. Mirza Hasan Mujtahid, the imam jum'ah and the commander Shuja' Nizam fled; their houses and the Islamiyah Anjuman were ransacked and set on fire. The Tabriz revolutionaries then issued a statement in French, Turkish and Persian: 'The people of Azerbaijan recognize no divine right in our King.' یک هفته پس از عقبنشینی مستبدان از امیرخیز و خیابان، محلهٔ آنان تسلیم شد. میرزا حسن مجتهد، امامجمعه و شجاع نظام فرمانده گریختند؛ خانههایشان و انجمن اسلامیه غارت و به آتش کشیده شد. سپس انقلابیون تبریز بیانیهای به فرانسه، ترکی و فارسی دادند: «مردم آذربایجان برای شاه حق الهی نمیشناسند.»
Davachiدوهچی · Tabrizتبریز
24 Mehr 1287 ۲۴ مهر ۱۲۸۷ · 20 Ramadan 1326 AH۲۰ رمضان ۱۳۲۶ ق ~
The Tabriz Social Democrats met to decide their course; some argued for declaring a republic. سوسیالدموکراتهای تبریز برای تعیین راه خود گرد آمدند؛ برخی خواستار اعلام جمهوری بودند.
Tabrizتبریز
6 Aban 1287 ۶ آبان ۱۲۸۷ · 3 Shawwal 1326 AH۳ شوال ۱۳۲۶ ق ~
Haidar Khan 'Amu Ughlu, with a Georgian ammunition expert, sent a parcel bomb that killed the royalist governor and his son — a demonstration of Transcaucasian technical skill that frightened other anti-constitutionalists. Revolutionaries went on to take Khuy, Marand, Salmas and Maragheh; Haidar Khan governed Marand on the Social Democrats' orders. حیدرخان عمواوغلی با کمک یک متخصص مهمات گرجی بمبی پستی فرستاد که حاکم مستبد و پسرش را کشت — نمایشی از مهارت فنی قفقازیها که دیگر ضدمشروطهخواهان را ترساند. انقلابیون سپس خوی، مرند، سلماس و مراغه را گرفتند؛ حیدرخان به فرمان اجتماعیون عامیون مرند را اداره کرد.
Marandمرند
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون
8 Aban 1287 ۸ آبان ۱۲۸۷ · 5 Shawwal 1326 AH۵ شوال ۱۳۲۶ ق ~
E. G. Browne, H. F. B. Lynch and allied MPs organised a British campaign against the Anglo-Russian Convention and for the constitutionalists. ادوارد براون، لینچ و نمایندگان همراه، کارزاری بریتانیایی علیه قرارداد روس و انگلیس و به سود مشروطهخواهان سازمان دادند.
Londonلندن
28 Aban 1287 ۲۸ آبان ۱۲۸۷ · 25 Shawwal 1326 AH۲۵ شوال ۱۳۲۶ ق ~
The Iranian Social Democrats and the Armenian Hnchaks formalised their cooperation. اجتماعیون عامیون ایران و هنچاکهای ارمنی همکاری خود را رسمیت بخشیدند.
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون · Hnchak Partyحزب هنچاک
1 Azar 1287 ۱ آذر ۱۲۸۷ · 28 Shawwal 1326 AH۲۸ شوال ۱۳۲۶ ق ~
After months of Anglo-Russian pressure to convene a tame, modified assembly — without guild deputies, without anjumans, without a free press — the shah proclaimed that he had 'quite abandoned any idea of convoking a parliament, as the 'ulama had declared that such an institution is contrary to Islam'. The Najaf 'ulama rejected the statement and called for non-payment of taxes until the constitution was restored. پس از ماهها فشار روس و انگلیس برای تشکیل مجلسی رام و دستکاریشده — بینمایندهٔ اصناف، بیانجمن، بیمطبوعات آزاد — شاه اعلام کرد که «یکسره از اندیشهٔ تشکیل مجلس دست شسته، زیرا علما چنین نهادی را خلاف اسلام دانستهاند». علمای نجف این بیانیه را رد کردند و تا بازگشت مشروطه به نپرداختن مالیات فراخواندند.
Tehranتهران
1287-1288 AP ۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش
Sent from Baku at the head of a detachment of Transcaucasian Bolsheviks, Ordjonikidze stayed secretly at Karim Khan Rashti's house and opened a club that became the distribution centre for Marxist literature in Rasht. He translated parts of the Communist Manifesto into Persian and lectured on the 1905 Russian Revolution, on Iranian workers and peasants, and on peasant land seizures. Workers, artisans, peasants and young intellectuals attended; he debated the Dashnaks there. He kept Lenin informed and passed underground literature through Iran to Baku. از باکو در رأس دستهای از بلشویکهای قفقازی فرستاده شد، پنهانی در خانهٔ کریمخان رشتی ماند و باشگاهی گشود که مرکز پخش ادبیات مارکسیستی در رشت شد. بخشهایی از مانیفست کمونیست را به فارسی برگرداند و دربارهٔ انقلاب ۱۹۰۵ روسیه، کارگران و دهقانان ایران و تصرف زمین به دست دهقانان سخنرانی کرد. کارگران، پیشهوران، دهقانان و روشنفکران جوان در آن گرد میآمدند؛ در همانجا با داشناکها مناظره میکرد. لنین را در جریان میگذاشت و ادبیات مخفی را از راه ایران به باکو میرساند.
Rashtرشت
1287-1288 AP ۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش
Letters in French between Taqizadah, Vram Pilusian and Tigran Ter Hacobian, published by Iraj Afshar, show that the idea of the party took shape in Tabriz before Taqizadah left for Tehran, and that Armenian social democrats shaped its organisation and doctrine. Pilusian — writing as Bahr ('Sea') or Dihati ('Peasant') — proposed forming a 'Democratic majority' in the Second Majlis, urged that the name avoid confusion with 'Social Democrat', wrote the party's internal regulations in French, and warned Taqizadah not to limit membership to Azerbaijanis lest the party take on a 'provincial character'. On hearing of 390 members in Tehran he called it a great thing 'to have in an Oriental country 390 people under the flag of a Democrat Party'. Ter Hacobian, who had written to Plekhanov in autumn 1908 arguing for a 'democratic' rather than 'social democratic' party, called for a nationality transcending ethnicity and creed: 'We shall recognize only one nation — the Iranian nation.' نامههای فرانسوی میان تقیزاده، ورام پیلوسیان و تیگران ترهاکوبیان، که ایرج افشار منتشر کرد، نشان میدهد اندیشهٔ حزب پیش از رفتن تقیزاده به تهران در تبریز شکل گرفته و سوسیالدموکراتهای ارمنی به سازمان و آموزهٔ آن شکل دادهاند. پیلوسیان — با نامهای بحر و دهاتی — پیشنهاد ساختن «اکثریت دموکرات» در مجلس دوم را داد، خواست نام حزب با «سوسیالدموکرات» اشتباه نشود، نظامنامهٔ داخلی را به فرانسه نوشت و به تقیزاده هشدار داد عضویت را به آذربایجانیها محدود نکند تا حزب «رنگ ولایتی» نگیرد. با شنیدن خبر ۳۹۰ عضو در تهران نوشت بزرگ است که «در کشوری شرقی ۳۹۰ تن زیر پرچم حزب دموکرات باشند». ترهاکوبیان که پاییز ۱۲۸۷ به پلخانف نوشته و حزبی «دموکرات» را بر «سوسیالدموکرات» ترجیح داده بود، خواستار ملیتی فراتر از قوم و کیش شد: «ما تنها یک ملت میشناسیم — ملت ایران.»
Tabrizتبریز · Tehranتهران
1287-1288 AP ۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش
The Mulla Nasr al-Din poet wrote a masnavi in the style of the Shahnamah praising the Tabriz commander, likening him to Rustam — the greatest hero of the Persian epic, and, in the Caspian myth, the one who overpowered the White Demon. شاعر ملانصرالدین مثنویای به سبک شاهنامه در ستایش فرمانده تبریز سرود و او را به رستم مانند کرد — بزرگترین پهلوان حماسهٔ ایران و، در اسطورهٔ خزر، همان که دیو سپید را از پای درآورد.
Tiflisتفلیس
15 Dey 1287 ۱۵ دی ۱۲۸۷ · 12 Dhu al-Hijjah 1326 AH۱۲ ذیحجه ۱۳۲۶ ق ~
Samsam al-Saltanah's Bakhtiari horsemen seized Isfahan and restored constitutional government there, opening the southern front against the shah. سواران بختیاری صمصامالسلطنه اصفهان را گرفتند و حکومت مشروطه را در آنجا بازگرداندند و جبههٔ جنوبی را در برابر شاه گشودند.
Isfahanاصفهان
15 Bahman 1287 ۱۵ بهمن ۱۲۸۷ · 13 Muharram 1327 AH۱۳ محرم ۱۳۲۷ ق ~
The blockade cut off food entirely; famine in the city became the argument for Russian intervention. محاصره خوراک را یکسره برید؛ قحطی شهر به دستاویز مداخلهٔ روسیه بدل شد.
Tabrizتبریز
19 Bahman 1287 ۱۹ بهمن ۱۲۸۷ · 17 Muharram 1327 AH۱۷ محرم ۱۳۲۷ ق ~
The Sattar Committee and Caucasian volunteers under Yephrem Khan seized Rasht and killed the governor Sardar Afkham, creating the northern base for the march on Tehran. کمیتهٔ ستار و داوطلبان قفقازی به رهبری یفرم خان رشت را گرفتند و سردار افخم حاکم را کشتند و پایگاه شمالی لشکرکشی به تهران را ساختند.
Rashtرشت · Gilanگیلان
Sattar Committee of Rashtکمیتهٔ ستار · Caucasian Mujahidinمجاهدین قفقازی · Armenian Revolutionary Federation (Dashnaktsutiun)حزب داشناکسوتیون · Barq Committeeکمیتهٔ برق
30 Farvardin 1288 ۳۰ فروردین ۱۲۸۸ · 28 Rabi‘ al-Awwal 1327 AH۲۸ ربیعالاول ۱۳۲۷ ق ~
The young American teacher was shot leading a sortie against the besiegers, nine days before the siege was lifted; he became the revolution's most celebrated foreign martyr. آموزگار جوان امریکایی نه روز پیش از شکستهشدن محاصره، هنگام رهبری شبیخونی علیه محاصرهکنندگان، هدف گلوله قرار گرفت و نامآورترین شهید خارجی انقلاب شد.
Tabrizتبریز
4 Ordibehesht 1288 ۴ اردیبهشت ۱۲۸۸ · 4 Rabi‘ al-Thani 1327 AH۴ ربیعالثانی ۱۳۲۷ ق ~
With Russian columns advancing, the anjuman surrendered at Taqizadah's suggestion, cabling the shah to ask 'the unkind father to rescue their common country from the danger of partition'. They protested the intervention: 'When Great Britain was fighting the Boers Persia stood aloof, nor did she interfere when Russia was involved with Japan in Manchuria. What right, therefore, had Great Britain and Russia to intervene in Persia when she was engaged in civil war?' The shah lifted the blockade and declared an amnesty on 25 April — too late to stop the Russians. با پیشروی ستونهای روس، انجمن به پیشنهاد تقیزاده تسلیم شد و به شاه تلگراف زد که «پدر نامهربان کشور مشترکمان را از خطر تجزیه برهاند». به مداخله اعتراض کردند: «وقتی بریتانیا با بوئرها میجنگید ایران کناره گرفت، و در جنگ روسیه با ژاپن در منچوری هم دخالت نکرد. پس بریتانیا و روسیه به چه حق در ایران که درگیر جنگ داخلی است مداخله میکنند؟» شاه در ۵ اردیبهشت محاصره را برداشت و عفو اعلام کرد — دیرتر از آنکه روسها را بازدارد.
Tabrizتبریز
9 Ordibehesht 1288 ۹ اردیبهشت ۱۲۸۸ · 9 Rabi‘ al-Thani 1327 AH۹ ربیعالثانی ۱۳۲۷ ق ~
Russia intervened on the pretext of famine relief, lifted the royalist siege, disarmed the population and occupied the city — saving Tabriz from starvation while extinguishing its autonomy. روسیه به بهانهٔ رساندن آذوقه مداخله کرد، محاصرهٔ مستبدان را شکست، مردم را خلع سلاح کرد و شهر را به اشغال درآورد — تبریز را از گرسنگی رهاند و خودمختاریاش را برچید.
Tabrizتبریز
Royalist Forcesقوای استبداد · Caucasian Mujahidinمجاهدین قفقازی
10 Tir 1288 ۱۰ تیر ۱۲۸۸ · 13 Jumada al-Thaniya 1327 AH۱۳ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق ~
The class-based curiae were abolished in favour of a broader male franchise, but Babis, Baha'is and women remained excluded. صنفبندی طبقاتی برچیده و حق رأی مردان گستردهتر شد، اما بابیان، بهائیان و زنان همچنان محروم ماندند.
Tehranتهران
25 Tir 1288 ۲۵ تیر ۱۲۸۸ · 28 Jumada al-Thaniya 1327 AH۲۸ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق ~
The Gilan column under Sipahdar and Yephrem Khan and the Bakhtiari column under Sardar As'ad converged on the capital and took it, ending the Lesser Autocracy. ستون گیلان به فرماندهی سپهدار و یفرم خان و ستون بختیاری به فرماندهی سردار اسعد بر پایتخت همگرا شدند و آن را گرفتند و استبداد صغیر پایان یافت.
Tehranتهران
Bakhtiariبختیاری · Caucasian Mujahidinمجاهدین قفقازی · Armenian Revolutionary Federation (Dashnaktsutiun)حزب داشناکسوتیون · Mujahidinمجاهدین
27 Tir 1288 ۲۷ تیر ۱۲۸۸ · 30 Jumada al-Thaniya 1327 AH۳۰ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق ~
An Extraordinary Grand Council deposed the shah, proclaimed his son Ahmad Shah, and appointed 'Azud al-Mulk regent. مجلس عالی فوقالعاده شاه را خلع کرد، پسرش احمدشاه را به سلطنت خواند و عضدالملک را نایبالسلطنه کرد.
Tehranتهران
9 Mordad 1288 ۹ مرداد ۱۲۸۸ · 13 Rajab 1327 AH۱۳ رجب ۱۳۲۷ ق ✓
The leader of the mashru'ah movement was tried and publicly hanged in Artillery Square — an act that has divided Iranian opinion ever since. رهبر جریان مشروعه محاکمه و در میدان توپخانه در ملأعام به دار آویخته شد — کاری که از آن پس افکار ایرانیان را دو پاره کرده است.
Artillery Squareمیدان توپخانه · Tehranتهران
22 Mordad 1288 ۲۲ مرداد ۱۲۸۸ · 26 Rajab 1327 AH۲۶ رجب ۱۳۲۷ ق ~
After Nuri's execution the paper printed an article calling the advent of Islam an unfortunate event that brought Arab culture to Iran, and urging constitutionalists to reject the 'ulama as Nadir Shah had and as Napoleon refused the pope. Judged 'derogatory toward Islam', it was closed and its editor Hasan Kashani sentenced to two years, though influential friends soon secured his release. پس از اعدام نوری، روزنامه مقالهای چاپ کرد که ظهور اسلام را رویدادی ناگوار خواند که فرهنگ عرب را به ایران آورد و از مشروطهخواهان خواست چنانکه نادرشاه کرد و ناپلئون از تاجگذاری به دست پاپ سر باز زد، علما را کنار بگذارند. آن را «توهین به اسلام» شمردند، روزنامه توقیف شد و حسن کاشانی مدیرش به دو سال حبس محکوم گشت، هرچند دوستان بانفوذش زود آزادش کردند.
Tehranتهران
26 Mordad 1288 ۲۶ مرداد ۱۲۸۸ · 1 Sha‘ban 1327 AH۱ شعبان ۱۳۲۷ ق ~
A provisional executive of twenty took power pending elections to the Second Majlis. هیئت اجرایی موقتی بیستنفره تا برگزاری انتخابات مجلس دوم قدرت را به دست گرفت.
Tehranتهران
2 Shahrivar 1288 ۲ شهریور ۱۲۸۸ · 8 Sha‘ban 1327 AH۸ شعبان ۱۳۲۷ ق ~
The social democratic daily edited by Muhammad Amin Rasulzadah appeared, soon becoming the organ of the Democrat Party and the largest paper in Iran. روزنامهٔ سوسیالدموکرات به سردبیری محمدامین رسولزاده منتشر شد و بهزودی ارگان حزب دموکرات و بزرگترین روزنامهٔ ایران شد.
Tehranتهران
18 Shahrivar 1288 ۱۸ شهریور ۱۲۸۸ · 24 Sha‘ban 1327 AH۲۴ شعبان ۱۳۲۷ ق ~
Muhammad 'Ali Mirza went into Russian exile on a pension guaranteed by the two powers. محمدعلی میرزا با مستمری تضمینشدهٔ دو قدرت به تبعید در روسیه رفت.
Odessaاودسا
Aban-Azar 1288 آبان–آذر ۱۲۸۸
Writing as 'Tayirah', 'Ismat Tihrani argued in the Democrat daily for women's education and legal equality. عصمت تهرانی با نام «طایره» در روزنامهٔ دموکراتها برای آموزش و برابری حقوقی زنان استدلال کرد.
Tehranتهران
Aban-Azar 1288 آبان–آذر ۱۲۸۸
Rahim Khan and his Shahsavan tribesmen occupied the city and slaughtered many of its residents, backed directly and indirectly by the Russian consulate. The disturbance then served Russia as a pretext for keeping its troops in the north. رحیمخان و شاهسونهایش شهر را گرفتند و بسیاری از مردمش را کشتند، با پشتیبانی مستقیم و غیرمستقیم کنسولگری روسیه. سپس همین آشوب دستاویز روسیه برای نگاهداشتن قشونش در شمال شد.
Ardabilاردبیل
24 Aban 1288 ۲۴ آبان ۱۲۸۸ · 2 Dhu al-Qa‘dah 1327 AH۲ ذیقعده ۱۳۲۷ ق ~
The new assembly convened and organised itself into parties for the first time: the Democrats of Taqizadah and Sulaiman Iskandari against the Moderates around Bihbahani. مجلس تازه گشایش یافت و نخستین بار به احزاب سازمان یافت: دموکراتهای تقیزاده و سلیمان اسکندری در برابر اعتدالیون پیرامون بهبهانی.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Tehranتهران
Second Majlisمجلس دوم · Democrat Partyحزب دموکرات · Moderate Party (I'tidaliyun)حزب اعتدالیون
1287-1288 AP ۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش
Because Tabriz had drawn off the bulk of the royalist army, the provinces gained room to move, and the Najaf call for non-payment of taxes gave them cover. Isfahan went first on 5 January; a week later general elections restored the Isfahan Anjuman with fifty-two members at the Chihil Sutun Palace. By late March Shiraz, Hamadan, Bushihr and Bandar 'Abbas had followed; at Bandar 'Abbas the revolutionaries deposed the governor and took the customs. North and south, the constitutionalists were taking control of foreign trade — which was what finally moved Britain and Russia. چون تبریز بخش عمدهٔ قوای استبداد را به خود کشیده بود، ولایات مجال یافتند و فراخوان نجف به نپرداختن مالیات پوشش آنان شد. اصفهان در ۱۵ دی نخستین بود؛ یک هفته بعد با انتخابات عمومی انجمن اصفهان با پنجاهودو عضو در کاخ چهلستون بازگشایی شد. تا اواخر اسفند شیراز، همدان، بوشهر و بندرعباس هم پیوستند؛ در بندرعباس انقلابیون حاکم را خلع و گمرک را گرفتند. در شمال و جنوب، مشروطهخواهان تجارت خارجی را به دست میگرفتند — و همین بود که سرانجام بریتانیا و روسیه را به حرکت واداشت.
Isfahanاصفهان · Shirazشیراز · Hamadanهمدان · Bushihrبوشهر · Bandar 'Abbasبندرعباس · Mashhadمشهد
Bakhtiariبختیاری · Isfahan Anjumansانجمنهای اصفهان · Najaf 'Ulamaعلمای نجف
1288-1289 AP ۱۲۸۸–۱۲۸۹ ش
The congress heard two reports on Iran — one from the Georgian Menshevik Tria, one from an Armenian Dashnak, each claiming the larger share of credit for Azerbaijan, Gilan and Tehran — and passed a resolution condemning Russia's armed intervention in Iran and Turkey, calling on European socialist parties to 'use every means in their power to put a stop to the reactionary proceedings of Czarism'. کنگره دو گزارش دربارهٔ ایران شنید — یکی از تریا منشویک گرجی و دیگری از یک داشناک ارمنی، که هریک سهم بزرگتری از آذربایجان و گیلان و تهران را به سازمان خود نسبت میداد — و قطعنامهای در محکومیت مداخلهٔ مسلحانهٔ روسیه در ایران و ترکیه تصویب کرد و از احزاب سوسیالیست اروپا خواست «با هر وسیلهای که در توان دارند جلوی اقدامات ارتجاعی تزاریسم را بگیرند».
1288-1289 AP ۱۲۸۸–۱۲۸۹ ش
Published in Shafaq and denounced by the authorities. Daughters of the first generation of activists frequently became advocates in their own right: Afzal Vaziri was Bibi Vazirof's daughter. در شفق منتشر شد و مقامات آن را محکوم کردند. دختران نسل نخست فعالان غالباً خود مدافع میشدند: افضل وزیری دختر بیبی وزیروف بود.
Tehranتهران
1288-1289 AP ۱۲۸۸–۱۲۸۹ ش
Shukrullah Khan Mu'tamid Khaqan, a well-known constitutionalist who while in Europe had urged Sardar As'ad to join the march on Tehran, was killed in the wave of political murders. The Russian government was implicated. شکرالله خان معتمد خاقان، مشروطهخواه نامآشنا که در اروپا سردار اسعد را به پیوستن به لشکرکشی تهران ترغیب کرده بود، در موج قتلهای سیاسی کشته شد. دولت روسیه در آن دست داشت.
Isfahanاصفهان
12 Bahman 1288 ۱۲ بهمن ۱۲۸۸ · 20 Muharram 1328 AH۲۰ محرم ۱۳۲۸ ق ~
Distrusting its Iranian affiliates, the Baku centre dissolved them; the Democrat Party absorbed much of their membership. مرکز باکو با بیاعتمادی به شعبههای ایرانی آنها را منحل کرد؛ حزب دموکرات بخش بزرگی از اعضایشان را جذب نمود.
Bakuباکو
12 Bahman 1288 ۱۲ بهمن ۱۲۸۸ · 20 Muharram 1328 AH۲۰ محرم ۱۳۲۸ ق ~
Iran-i Naw carried an open letter in which the Baku centre denounced 'party intrigues' and closed all its Iranian branches: 'now some people … have begun to play the game of forming parties! But, at this stage of the movement, formation of parties … is extremely detrimental.' It also disowned mujahidin who 'interfere with the peace of the populace'. The organisation had wanted a broad coalition of secular and moderate religious constitutionalists rather than European-style parties; in July 1909 it had sent word via Dawlatabadi telling Taqizadah to 'end the revolutionary turmoil' and Bihbahani to stay out of politics. By undercutting Taqizadah it inadvertently helped Sipahdar dilute the Directory and become premier. ایران نو نامهٔ سرگشادهای منتشر کرد که در آن مرکز باکو «حزببازی» را محکوم و همهٔ شعبههای ایرانی خود را تعطیل کرد: «اکنون کسانی… بازی حزبسازی را آغاز کردهاند! حال آنکه در این مرحله از نهضت، حزبسازی… سخت زیانبار است.» مجاهدانی را هم که «آسایش مردم را برهم میزنند» از خود راند. این سازمان ائتلافی گسترده از مشروطهخواهان عرفی و مذهبی معتدل میخواست نه احزاب به سبک اروپا؛ در تیر ۱۲۸۸ از راه دولتآبادی پیغام داده بود که تقیزاده «آشوب انقلابی را پایان دهد» و بهبهانی از سیاست کنار بکشد. با تضعیف تقیزاده، ناخواسته به سپهدار کمک کرد تا هیئت مدیره را رقیق کند و رئیسالوزرا شود.
Bakuباکو · Tehranتهران
Organization of Social Democrats (Firqah-yi Ijtima'iyun-i 'Amiyun)فرقهٔ اجتماعیون عامیون · Democrat Partyحزب دموکرات · Anjumans of the Mujahidinانجمنهای مجاهدین
Farvardin-Ordibehesht 1289 فروردین–اردیبهشت ۱۲۸۹
By April 1910 fifty girls' schools had opened in the capital and a women's congress on education met there. By 1913 the journal Shikufah listed sixty-three Tehran girls' schools with nearly 2,500 pupils — roughly one in seven of all school students in the city. British journalists reported the movement to London, noting it was backed by 'ardent young Persian visionaries who prattle about Socialism'. تا فروردین ۱۲۸۹ پنجاه مدرسهٔ دخترانه در پایتخت گشوده شده بود و کنگرهای زنانه دربارهٔ آموزش در آن برگزار شد. تا ۱۲۹۲ نشریهٔ شکوفه فهرست شصتوسه مدرسهٔ دخترانهٔ تهران با نزدیک ۲۵۰۰ شاگرد را منتشر کرد — تقریباً یک از هر هفت دانشآموز شهر. روزنامهنگاران بریتانیایی این جنبش را به لندن گزارش کردند و نوشتند پشتیبانش «رؤیاپردازان جوان و پرشور ایرانیاند که از سوسیالیسم دم میزنند».
Tehranتهران
27 Farvardin 1289 ۲۷ فروردین ۱۲۸۹ · 7 Rabi‘ al-Thani 1328 AH۷ ربیعالثانی ۱۳۲۸ ق ~
The two Tabriz commanders entered the capital to mass celebration — four months before being disarmed there by force. دو فرماندهٔ تبریز با استقبال تودهای وارد پایتخت شدند — چهار ماه پیش از آنکه در همانجا به زور خلع سلاح شوند.
Tehranتهران
3 Khordad 1289 ۳ خرداد ۱۲۸۹ · 15 Jumada al-Ula 1328 AH۱۵ جمادیالاول ۱۳۲۸ ق ~
Iran-i Naw had called on readers not to celebrate Nowruz on 21 March 1910 in protest at the continued Russian occupation, and the call was heeded. On its closure it published 'The First Attack Is on the Press': Napoleon, Sultan 'Abd al-Hamid, the tsar against the Duma, and Muhammad 'Ali Shah against the First Majlis had all begun the same way. 'When they want to rob someone or kill him, the first act of the criminals is to gag the victim, so he cannot scream.' Public protest forced Sardar As'ad to lift the ban; Sipahdar resigned over it and was recalled on 9 June. ایران نو از خوانندگان خواسته بود نوروز ۱۲۸۹ را در اعتراض به ادامهٔ اشغال روسیه جشن نگیرند و خواستش پذیرفته شد. هنگام توقیف، مقالهٔ «نخستین حمله به مطبوعات است» را چاپ کرد: ناپلئون، سلطان عبدالحمید، تزار در برابر دوما و محمدعلیشاه در برابر مجلس اول همه از همینجا آغاز کردند. «وقتی میخواهند کسی را غارت یا بکشند، نخستین کار جنایتکاران بستن دهان قربانی است تا فریاد نزند.» اعتراض عمومی سردار اسعد را به لغو توقیف واداشت؛ سپهدار در اعتراض استعفا داد و در ۱۹ خرداد بازخوانده شد.
Tehranتهران
11 Tir 1289 ۱۱ تیر ۱۲۸۹ · 25 Jumada al-Thaniya 1328 AH۲۵ جمادیالثانی ۱۳۲۸ ق ~
Under clerical pressure the Majlis asked the Democrat leader to absent himself for three months. مجلس زیر فشار روحانیان از رهبر دموکراتها خواست سه ماه غایب شود.
Tehranتهران
23 Tir 1289 ۲۳ تیر ۱۲۸۹ · 7 Rajab 1328 AH۷ رجب ۱۳۲۸ ق ~
The senior constitutionalist cleric was shot at home. Blame fell on Democrat sympathisers, and the killing split the constitutional camp irreparably. روحانی ارشد مشروطهخواه در خانهاش هدف گلوله قرار گرفت. اتهام متوجه هواداران دموکرات شد و این قتل اردوی مشروطه را به شکافی جبرانناپذیر کشاند.
Tehranتهران
Democrat Partyحزب دموکرات · Moderate Party (I'tidaliyun)حزب اعتدالیون
30 Tir 1289 ۳۰ تیر ۱۲۸۹ · 14 Rajab 1328 AH۱۴ رجب ۱۳۲۸ ق ~
After the Najaf 'ulama denounced him as corrupt in belief, the Majlis voted Taqizadah out and he left for Europe. پس از آنکه علمای نجف او را فاسدالعقیده خواندند، مجلس به اخراج تقیزاده رأی داد و او راهی اروپا شد.
Tehranتهران
3 Mordad 1289 ۳ مرداد ۱۲۸۹ · 18 Rajab 1328 AH۱۸ رجب ۱۳۲۸ ق ~
Tehranتهران
10 Mordad 1289 ۱۰ مرداد ۱۲۸۹ · 25 Rajab 1328 AH۲۵ رجب ۱۳۲۸ ق ~
Two Democrat Party activists were killed in reprisal for Bihbahani's assassination. دو فعال حزب دموکرات در تلافی ترور بهبهانی کشته شدند.
Tehranتهران
15 Mordad 1289 ۱۵ مرداد ۱۲۸۹ · 1 Sha‘ban 1328 AH۱ شعبان ۱۳۲۸ ق ~
Government forces under Yephrem Khan moved to disarm the mujahidin quartered at Atabak Park. In the fighting Sattar Khan was wounded in the leg — an injury from which he never recovered. The revolution's own government had broken its own fighters. نیروهای دولتی به فرماندهی یفرم خان برای خلع سلاح مجاهدان مستقر در پارک اتابک وارد عمل شدند. در درگیری ستارخان از ناحیهٔ پا زخم برداشت و هرگز بهبود نیافت. دولت برخاسته از انقلاب، جنگاوران خودش را درهم شکست.
Atabak Parkپارک اتابک · Tehranتهران
Mujahidinمجاهدین · Bakhtiariبختیاری · Democrat Partyحزب دموکرات
1288-1289 AP ۱۲۸۸–۱۲۸۹ ش
Written in Iran-i Naw after the killings of Bihbahani, Tarbiyat and 'Abd al-Razzaq. Terrorism, he argued, mistakes government for a machine from which removing a few bolts brings collapse; but 'every dictator represents a certain class — Napoleon the French bourgeoisie, Pugachov the Russian peasantry, Nadir Shah the khans of Iran', and no government falls without its class foundations going first. Russia proved it: in 1909 alone 240,000 revolutionaries were imprisoned. 'History shows that the result of acts of terror is not revolution but an unleashing of counterrevolution.' Worse, terrorists and murderers merge in the public mind, costing revolutionaries the sympathy they depend on. He extended the argument to Bolshevik 'expropriations', which he said left radicals looking like thieves. 'The autocrats did not fear the hand grenades of a terrorist, but they trembled at the thought of an educated and orderly nation.' در ایران نو پس از قتل بهبهانی، تربیت و عبدالرزاق نوشته شد. استدلال میکرد ترور دولت را ماشینی میپندارد که با کندن چند پیچ فرو میریزد؛ اما «هر دیکتاتوری نمایندهٔ طبقهای است — ناپلئون بورژوازی فرانسه، پوگاچف دهقانان روس، نادرشاه خوانین ایران» و هیچ حکومتی بیفروریختن بنیاد طبقاتیاش نمیافتد. روسیه گواه بود: تنها در ۱۹۰۹ دویستوچهل هزار انقلابی زندانی شدند. «تاریخ نشان میدهد حاصل ترور انقلاب نیست، بلکه رها شدن ضدانقلاب است.» بدتر آنکه در ذهن مردم تروریست و قاتل یکی میشوند و انقلابیون همان همدلی را که به آن نیاز دارند از دست میدهند. همین استدلال را به «مصادره»های بلشویکی هم کشاند که به گفتهٔ او رادیکالها را به چشم دزد نشان میداد. «مستبدان از نارنجک تروریست نمیترسیدند، اما از اندیشهٔ ملتی باسواد و منظم بر خود میلرزیدند.»
Tehranتهران
24 Shahrivar 1289 ۲۴ شهریور ۱۲۸۹ · 11 Ramadan 1328 AH۱۱ رمضان ۱۳۲۸ ق ~
The first Iranian journal edited for and largely by women appeared in Tehran. نخستین نشریهٔ ایرانی که برای زنان و عمدتاً به قلم آنان تدوین میشد در تهران منتشر شد.
Tehranتهران
Mehr-Aban 1289 مهر–آبان ۱۲۸۹
Tehranتهران
23 Mehr 1289 ۲۳ مهر ۱۲۸۹ · 12 Shawwal 1328 AH۱۲ شوال ۱۳۲۸ ق ~
Britain demanded that Iran secure the southern roads or accept a British-officered force to do it. بریتانیا خواست ایران امنیت راههای جنوب را تأمین کند یا نیرویی با افسران بریتانیایی را برای این کار بپذیرد.
Tehranتهران
30 Mehr 1289 ۳۰ مهر ۱۲۸۹ · 19 Shawwal 1328 AH۱۹ شوال ۱۳۲۸ ق ~
An anti-imperialist congress of Muslim delegates met in the Ottoman capital in solidarity with Iran. کنگرهای ضدامپریالیستی از نمایندگان مسلمان در پایتخت عثمانی در همبستگی با ایران برگزار شد.
Istanbulاستانبول
13 Aban 1289 ۱۳ آبان ۱۲۸۹ · 2 Dhu al-Qa‘dah 1328 AH۲ ذیقعده ۱۳۲۸ ق ~
Russia and Germany settled their differences over Iran and the Baghdad railway, removing Germany as a possible counterweight for Iranian nationalists. روسیه و آلمان اختلافشان بر سر ایران و راهآهن بغداد را حل کردند و آلمان از گزینهٔ تعادلبخشِ ملیون ایران حذف شد.
Potsdamپتسدام
1289-1290 AP ۱۲۸۹–۱۲۹۰ ش
His first act, and a popular one: 'This trifling affair did much to strengthen the prestige of the Constitutional Government with the people in the provinces, who had really been suffering from a measure that had benefited no one but the tax-collectors who fattened on its proceeds.' Within weeks back taxes flowed into the capital, salaries abroad were paid, and full accounts were kept of every transaction. In five months of civil war his treasury collected more internal maliat than the government had in the whole preceding year. نخستین کار او و کاری مردمپسند: «این کار کوچک اعتبار حکومت مشروطه را نزد مردم ولایات بسیار بالا برد، مردمی که واقعاً از تدبیری رنج میبردند که جز محصلان مالیات که از عوایدش فربه میشدند به کسی سود نمیرساند.» ظرف چند هفته مالیاتهای معوق به پایتخت سرازیر شد، حقوق کارکنان در اروپا پرداخت گشت و حساب هر معامله نگاه داشته شد. خزانهٔ او در پنج ماه جنگ داخلی مالیات داخلی بیشتری گرد آورد از آنچه دولت در تمام سال پیش گرفته بود.
Iranایران
18 Bahman 1289 ۱۸ بهمن ۱۲۸۹ · 9 Safar 1329 AH۹ صفر ۱۳۲۹ ق ~
Tehranتهران
1289-1290 AP ۱۲۸۹–۱۲۹۰ ش
Published in spring 1911 on three principles — 'centralism, parliamentarianism, and democracy'. It sought to move Iran from an 'outmoded feudalist order' to a modern capitalist state with social reform for workers, artisans and peasants, and eventually socialism. It demanded a powerful central government to end the khans' regional control, industrialisation to withstand foreign penetration, a national military draft, and the separation of religion and state — a direct challenge to the two most formidable powers in the country, the 'ulama and the tribal khans. Afary notes the tension between its centralism and its democracy. در بهار ۱۲۹۰ بر سه اصل منتشر شد: «تمرکز، پارلمانتاریسم و دموکراسی». میخواست ایران را از «نظم کهنهٔ فئودالی» به دولتی سرمایهداری نوین با اصلاحات اجتماعی برای کارگران، پیشهوران و دهقانان و سرانجام سوسیالیسم برساند. خواستار دولت مرکزی نیرومند برای پایاندادن به سلطهٔ منطقهای خوانین، صنعتیشدن برای ایستادگی در برابر نفوذ خارجی، خدمت نظام همگانی و جدایی دین از دولت بود — رویارویی مستقیم با دو قدرت سترگ کشور، علما و خوانین ایلات. آفاری به تنش میان تمرکزگرایی و دموکراسی آن اشاره میکند.
Tehranتهران
Democrat Partyحزب دموکرات · 'Ulamaعلما · Tribes and tribal confederationsایلات و عشایر
10 Ordibehesht 1290 ۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۰ · 2 Jumada al-Ula 1329 AH۲ جمادیالاول ۱۳۲۹ ق ~
The American financial mission landed at Anzali, invited as a neutral third force to rebuild Iran's finances. هیئت مالی امریکایی در انزلی پیاده شد؛ به عنوان نیروی سوم بیطرف برای بازسازی مالیهٔ ایران دعوت شده بود.
Anzaliانزلی
8 Khordad 1290 ۸ خرداد ۱۲۹۰ · 2 Jumada al-Thaniya 1329 AH۲ جمادیالثانی ۱۳۲۹ ق ~
The Majlis granted the American sweeping authority over revenue and expenditure — the reform that Russia would not tolerate. مجلس اختیار گسترده بر درآمد و هزینه را به این امریکایی داد — اصلاحی که روسیه تاب نیاورد.
Tehranتهران
1289-1290 AP ۱۲۸۹–۱۲۹۰ ش
Students of the Political School and the Dar al-Funun, associated with the Democrats, formed the National Legion and recruited over three thousand men in two days to fight the returning shah. By contrast only three hundred former mujahidin would enlist — and those mainly out of financial desperation — after the Atabak Park disarmament of the previous summer. Except for Yephrem Khan's Armenians, nearly every commander had to be heavily bribed before he would fight for the constitution. دانشآموزان مدرسهٔ سیاسی و دارالفنون، وابسته به دموکراتها، لژیون ملی را ساختند و در دو روز بیش از سه هزار تن را برای جنگ با شاهِ بازگشته گرد آوردند. در برابر، تنها سیصد مجاهد پیشین نامنویسی کردند — آن هم بیشتر از سر ناچاری مالی — پس از خلع سلاح پارک اتابک در تابستان پیش. جز ارمنیان زیر فرمان یفرم خان، تقریباً هر فرماندهای را باید به رشوهٔ سنگین به جنگ برای مشروطه راضی میکردند.
Tehranتهران
Mordad-Shahrivar 1290 مرداد–شهریور ۱۲۹۰
Muhammad 'Ali Mirza landed on the Caspian coast with Russian connivance and raised Turkmen and tribal forces; his commander Arshad al-Dawlah was defeated and shot. محمدعلی میرزا با چشمپوشی روسیه در کرانهٔ خزر پیاده شد و ترکمنها و ایلات را بسیج کرد؛ فرماندهاش ارشدالدوله شکست خورد و تیرباران شد.
Astarabadاسترآباد · Gurganگرگان
Turkmenترکمنها · National Legionلژیون ملی · Yamut Turkmenترکمن یموت · Kalhur Kurdsکردهای کلهر +1
Mordad-Shahrivar 1290 مرداد–شهریور ۱۲۹۰
Shuster picked Stokes — four years in Iran, fluent in Persian and French, a correspondent of Browne who had criticised the 1907 Convention and fed Browne inside information against Grey's policy — to head the treasury gendarmerie. Greenway of the Anglo-Persian Oil Company warned that Stokes 'was entirely identified with the most extreme nationalists in Persia and attended the meetings of their anjumans'. Russia objected to a Briton supervising tax collection in the north; Grey, who had approved the appointment weeks earlier, reversed himself. Shuster refused to confine Stokes to the south, since that would amount to recognising the spheres of influence and would empty both the government he served and his own office of meaning. شوستر استوکس را — چهار سال در ایران، مسلط به فارسی و فرانسه، مکاتبهکنندهٔ براون که قرارداد ۱۹۰۷ را نقد کرده و اطلاعات محرمانه علیه سیاست گری به براون رسانده بود — برای ریاست ژاندارمری خزانه برگزید. گرینوی از شرکت نفت انگلیس و ایران هشدار داد که استوکس «یکسره با تندروترین ملیون ایران یکی شده و در جلسات انجمنهایشان شرکت میکند». روسیه به نظارت یک بریتانیایی بر وصول مالیات در شمال اعتراض کرد؛ گری که هفتهها پیش انتصاب را تأیید کرده بود، از موضع خود برگشت. شوستر نپذیرفت مأموریت استوکس به جنوب محدود شود، زیرا این به معنای پذیرش مناطق نفوذ بود و هم دولتی را که به آن خدمت میکرد و هم دفتر خودش را بیمعنا میکرد.
Tehranتهران · Londonلندن
11 Mordad 1290 ۱۱ مرداد ۱۲۹۰ · 8 Sha‘ban 1329 AH۸ شعبان ۱۳۲۹ ق ~
The Democrat deputy for Hamadan proposed votes for women during the debate on the third electoral law. The chamber refused even to record the proposal properly, and one cleric declared the subject unmentionable. نمایندهٔ دموکرات همدان در جریان بحث قانون انتخابات سوم حق رأی زنان را پیشنهاد کرد. مجلس حتی از ثبت درست آن سر باز زد و یکی از روحانیان طرح موضوع را ناروا خواند.
Tehranتهران
5 Shahrivar 1290 ۵ شهریور ۱۲۹۰ · 3 Ramadan 1329 AH۳ رمضان ۱۳۲۹ ق ~
'The reason for excluding women is that God has not given them the capacity needed for taking part in politics and electing the representatives of the nation. They are the weaker sex and have not the same power of judgment as men have. However, their rights must not be trampled upon, but must be safeguarded by men as ordained in the Koran by God Almighty.' «دلیل محرومیت زنان آن است که خداوند به آنان توانِ لازم برای شرکت در سیاست و انتخاب نمایندگان ملت را نداده است. آنان جنس ضعیفترند و قوهٔ تشخیصی همچون مردان ندارند. با این حال نباید حقوقشان پایمال شود، بلکه مردان باید آن را چنانکه خداوند در قرآن مقرر داشته پاس دارند.»
Tehranتهران · Londonلندن
10 Shahrivar 1290 ۱۰ شهریور ۱۲۹۰ · 8 Ramadan 1329 AH۸ رمضان ۱۳۲۹ ق ~
Voted down twice, then carried by majority when the cabinet threatened to resign and Sipahdar's return loomed. Article 2 opened the constitution to revision — Barclay read it as reducing 'the complete supremacy of the Medjliss'; Article 3 let ministers punish 'irresponsible bodies' and those in 'secret meetings tending to mislead the public'; Article 4 attacked 'ill-advised decentralization'; the laws on provincial and municipal councils were to be revised and the cabinet empowered to dissolve the anjumans meanwhile; Article 5 condemned legal interpretations appealing to 'foreign laws'; Article 10 sought reconciliation with Russia and Britain. It passed only because Muhammad 'Ali Mirza was still on Iranian soil; once he was beaten, the Democrats recovered their majority. دو بار رد شد و سپس با تهدید کابینه به استعفا و بیم بازگشت سپهدار به اکثریت رسید. اصل دوم راه بازنگری قانون اساسی را گشود — بارکلی آن را کاستن از «برتری کامل مجلس» خواند؛ اصل سوم به وزیران اجازه داد «هیئتهای غیرمسئول» و شرکتکنندگان در «جلسات سری گمراهکنندهٔ افکار عمومی» را مجازات کنند؛ اصل چهارم به «عدم تمرکز نسنجیده» تاخت؛ قوانین انجمنهای ایالتی و بلدی باید بازنگری میشد و تا آن هنگام کابینه اختیار انحلالشان را داشت؛ اصل پنجم تفسیرهای متکی به «قوانین خارجی» را محکوم کرد؛ اصل دهم آشتی با روسیه و بریتانیا را میخواست. تنها از آن رو گذشت که محمدعلی میرزا هنوز در خاک ایران بود؛ با شکست او دموکراتها اکثریت را بازیافتند.
Tehranتهران
Provincial and Departmental Anjumansانجمنهای ایالتی و ولایتی
29 Mehr 1290 ۲۹ مهر ۱۲۹۰ · 29 Shawwal 1329 AH۲۹ شوال ۱۳۲۹ ق ~
The new law widened the male franchise but explicitly barred women, and denied the vote to Babis and Baha'is. قانون تازه حق رأی مردان را گسترد اما زنان را صریحاً کنار گذاشت و بابیان و بهائیان را نیز محروم کرد.
Tehranتهران
13 Aban 1290 ۱۳ آبان ۱۲۹۰ · 13 Dhu al-Qa‘dah 1329 AH۱۳ ذیقعده ۱۳۲۹ ق ~
Russia demanded an apology from Shuster's treasury over the seizure of Shu'a' al-Saltanah's property. Mass anti-imperialist demonstrations followed in Tehran. روسیه بابت ضبط املاک شعاعالسلطنه از خزانهداری شوستر عذرخواهی خواست. تظاهرات گستردهٔ ضدامپریالیستی در تهران در پی آن رخ داد.
Tehranتهران
8 Azar 1290 ۸ آذر ۱۲۹۰ · 8 Dhu al-Hijjah 1329 AH۸ ذیحجه ۱۳۲۹ ق ~
The deputies voted unanimously to refuse the second Russian ultimatum demanding Shuster's dismissal — the assembly's last great act. نمایندگان به اتفاق آرا به رد اولتیماتوم دوم روسیه که برکناری شوستر را میخواست رأی دادند — واپسین کار بزرگ مجلس.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Tehranتهران
Azar-Dey 1290 آذر–دی ۱۲۹۰
Russian forces executed revolutionaries across Azerbaijan — among them Siqat al-Islam, hanged on 'Ashura — shelled Gilan, and deported constitutionalists from the occupied zone. نیروهای روس در سراسر آذربایجان انقلابیون را اعدام کردند — از جمله ثقةالاسلام که در عاشورا به دار آویخته شد — گیلان را گلولهباران کردند و مشروطهخواهان را از منطقهٔ اشغالی تبعید نمودند.
Azerbaijanآذربایجان · Tabrizتبریز · Gilanگیلان
9 Azar 1290 ۹ آذر ۱۲۹۰ · 9 Dhu al-Hijjah 1329 AH۹ ذیحجه ۱۳۲۹ ق ~
Some three hundred women, several armed under their veils, went to the Majlis and told the deputies they would kill their own husbands and sons rather than see the ultimatum accepted — the most famous act of the Iranian women's movement of the period. نزدیک سیصد زن، شماری از آنان با سلاح در زیر چادر، به مجلس رفتند و به نمایندگان گفتند پیش از آنکه پذیرش اولتیماتوم را ببینند شوهران و پسران خود را خواهند کشت — نامآورترین کنش جنبش زنان ایران در این دوره.
Baharistan Squareمیدان بهارستان · Tehranتهران
Anjuman of Ladies of the Homelandانجمن مخدرات وطن · Second Majlisمجلس دوم · Anjuman of Women's Effortsانجمن همت خواتین · Women's Unionاتحادیهٔ نسوان +1
13 Azar 1290 ۱۳ آذر ۱۲۹۰ · 13 Dhu al-Hijjah 1329 AH۱۳ ذیحجه ۱۳۲۹ ق ~
Iranian women appealed directly to the British women's suffrage movement against their government's complicity in the Russian ultimatum — an early act of transnational feminist solidarity. زنان ایران مستقیماً از جنبش حق رأی زنان بریتانیا در برابر همدستی دولتشان با اولتیماتوم روسیه یاری خواستند — کنشی نخستین در همبستگی فراملی فمینیستی.
Tehranتهران · Londonلندن
29 Azar 1290 ۲۹ آذر ۱۲۹۰ · 29 Dhu al-Hijjah 1329 AH۲۹ ذیحجه ۱۳۲۹ ق ~
A subcommittee headed by Sardar As'ad accepted the ultimatum; all the Democrats but one refused to vote for it. کمیتهای فرعی به ریاست سردار اسعد اولتیماتوم را پذیرفت؛ همهٔ دموکراتها جز یک نفر از رأیدادن به آن سر باز زدند.
Tehranتهران
1 Dey 1290 ۱ دی ۱۲۹۰ · 2 Muharram 1330 AH۲ محرم ۱۳۳۰ ق ~
Russian artillery shelled the city that had saved the revolution, beginning weeks of hangings and reprisals. توپخانهٔ روسیه شهری را که انقلاب را نجات داده بود گلولهباران کرد و هفتهها اعدام و انتقامگیری آغاز شد.
Tabrizتبریز
2 Dey 1290 ۲ دی ۱۲۹۰ · 3 Muharram 1330 AH۳ محرم ۱۳۳۰ ق ~
The regent Nasir al-Mulk and the cabinet dissolved the assembly with the explicit backing of Britain and Russia, ending the Constitutional Revolution. ناصرالملک نایبالسلطنه و کابینه با پشتیبانی آشکار بریتانیا و روسیه مجلس را منحل کردند و انقلاب مشروطه پایان یافت.
Tehranتهران
25 Aban 1293 ۲۵ آبان ۱۲۹۳ · 28 Dhu al-Hijjah 1332 AH۲۸ ذیحجه ۱۳۳۲ ق ~
The Sardar-i Milli died in Tehran of the wound he had received at Atabak Park four years earlier. سردار ملی در تهران بر اثر زخمی که چهار سال پیش در پارک اتابک برداشته بود درگذشت.
Tehranتهران
No events of that type.رویدادی از این دست نیست.
