مشروطهEnglish

گروه‌ها

۲۱۴ تشکل: انجمن‌ها و جمعیت‌های سری، احزاب و دسته‌های مسلح، اصناف و ایلات، جماعت‌های دینی و قومی، روزنامه‌ها، مدارس و دولت‌های خارجی.

نهاد دولتی

مجلس اول

۷ اکتبر ۱۹۰۶ · تهران

در ۱۴ مهر ۱۲۸۵ گشایش یافت؛ نمایندگان اصناف، تجار و روحانیان اصلاح‌طلب در آن غالب بودند؛ در ۲ تیر ۱۲۸۷ به توپ بسته و منحل شد.

۵۳ عضو · ۱۲ رویداد

حزب سیاسی

حزب دموکرات

نوامبر ۱۹۰۹ · تهران

در آبان ۱۲۸۸ در مجلس دوم پیرامون تقی‌زاده و سلیمان اسکندری شکل گرفت؛ برنامهٔ اصلاحات ارضی، جدایی دین از دولت، حق رأی همگانی و اصلاح ارتش.

۳۲ عضو · ۸ رویداد

صنف

اصناف

صنف‌های پیشه و تجارت بازار که بزرگ‌ترین بلوک نمایندگان مجلس اول را فرستادند.

۲۹ عضو · ۹ رویداد

نهاد دولتی

مجلس دوم

۱۵ نوامبر ۱۹۰۹ · تهران

پس از فتح تهران در ۲۴ آبان ۱۲۸۸ گشایش یافت؛ به دو حزب دموکرات و اعتدالی تقسیم شد؛ در ۲ دی ۱۲۹۰ با کودتا تعطیل شد.

۲۶ عضو · ۷ رویداد

انجمن

انجمن تبریز

۷ اکتبر ۱۹۰۶ · تبریز

انجمن ایالتی آذربایجان که همان روز گشایش مجلس اول آغاز به کار کرد؛ نیرومندترین و رادیکال‌ترین انجمن که عملاً تبریز را اداره می‌کرد و مجلس را به چپ می‌راند.

۹ عضو · ۱۴ رویداد

نیروی مسلح

مجاهدین

داوطلبان مسلح نهضت مشروطه، سازمان‌یافته در انجمن‌های مخفی و اجتماعیون عامیون.

۹ عضو · ۱۱ رویداد

انجمن سری

مرکز غیبی

اکتبر ۱۹۰۶ · تبریز

شعبهٔ تبریزِ فرقهٔ اجتماعیون عامیون باکو، تأسیس مهر ۱۲۸۵؛ مجاهدان و فداییان را سازمان می‌داد و عملاً مقاومت تبریز را هدایت می‌کرد.

۱۴ عضو · ۶ رویداد

جامعهٔ دینی

بابیان ازلی

پیروان صبح ازل؛ دگراندیشان تحت آزار که چند روشنفکر برجستهٔ انقلاب از میانشان برخاست، هرچند ناچار بودند وابستگی خود را پنهان کنند.

۱۱ عضو · ۴ رویداد

گروه قومی

ارامنه

اقلیت مسیحی که برخی از کارآمدترین سازمان‌دهندگان نظامی و سیاسی انقلاب از میان آنان برخاستند.

۹ عضو · ۵ رویداد

طبقهٔ اجتماعی

دهقانان

اکثریت روستایی؛ اعتصاب‌های اجاره و انجمن‌هایشان کم‌ثبت‌ترین جبههٔ انقلاب بود.

۲ عضو · ۱۲ رویداد

طبقهٔ اجتماعی

تجار

طبقهٔ تجار بازار، تأمین‌کنندگان مالی و سازمان‌دهندگان نخستین نهضت.

۴ عضو · ۸ رویداد

انجمن سری

کمیتهٔ انقلابی ملی

تهران

رهبری پنهان انقلاب در تهران در دورهٔ مشروطهٔ اول. پس از پایان جلسات مجلس، نیمه‌شب در خانهٔ حکیم‌الملک نماینده تشکیل جلسه می‌داد و حلقهٔ پیوند مجلس و انجمن‌ها بود. چند تن از اعضایش نمایندهٔ مجلس بودند؛ با فرقهٔ اجتماعیون عامیون باکو پیوند داشت و با انجمن سری سوسیال‌دموکرات حیدرخان عمواوغلی در تهران هم‌پوشانی گسترده داشت.

۱۰ عضو · ۲ رویداد

حزب سیاسی

فرقهٔ اجتماعیون عامیون

۱۹۰۵ · باکو

در ۱۲۸۴ در باکو میان کارگران مهاجر ایرانی بنیان گرفت؛ شعبه‌های ایرانی‌اش مجاهدان را سازمان دادند و جناح سوسیال‌دموکرات انقلاب را ساختند. در بهمن ۱۲۸۸ منحل شد.

۵ عضو · ۷ رویداد

انجمن سری

انجمن آدمیت

تهران

انجمن اصلاح‌طلب شبه‌فراماسونی، بازماندهٔ فراموش‌خانهٔ ملکم‌خان.

۸ عضو · ۲ رویداد

انجمن

انجمن عباسی

۱۹۰۷ · گیلان

شبکهٔ انجمن‌های دهقانی و شهرهای کوچک که در ۱۲۸۶ به چهارده شعبه در گیلان گسترش یافت.

۶ عضو · ۳ رویداد

انجمن زنان

انجمن مخدرات وطن

۱۹۱۰ · تهران

برجسته‌ترین انجمن زنان؛ تظاهرات آذر ۱۲۹۰ را سازمان داد و به هواداران حق رأی زنان در بریتانیا تلگراف زد.

۷ عضو · ۲ رویداد

ایل

بختیاری

اتحادیهٔ ایلی نیرومند زاگرس که خوانینش در تیر ۱۲۸۸ تهران را گرفتند و سپس بر کابینه‌ها مسلط شدند و به بریتانیا و روسیه گراییدند.

۴ عضو · ۵ رویداد

حزب سیاسی

حزب داشناکسوتیون

حزب سوسیالیست–ناسیونالیست ارمنی؛ جنگجو، اسلحه و فرمانده — به‌ویژه یفرم خان — در اختیار مشروطه‌خواهان گذاشت.

۲ عضو · ۶ رویداد

انجمن زنان

انجمن آزادی زنان

تهران

انجمن زنان که جلسات مختلط آن هدف حملهٔ روحانیان شد.

۷ عضو · ۱ رویداد

مدرسه

مدارس دخترانه

مدارس نوین دخترانه از ۱۲۸۶ به بعد، خواست محوری جنبش زنان و آماج اصلی حملهٔ روحانیان.

۵ عضو · ۳ رویداد

جناح دینی

علمای مشروعه‌خواه

روحانیان به رهبری شیخ فضل‌الله نوری که خواستار انطباق قوانین با شریعت بودند و با قانون اساسی عرفی مخالفت کردند.

۷ عضو · ۱ رویداد

حزب سیاسی

حزب اعتدالیون

تهران

بلوک محافظه‌کار–روحانی مجلس دوم، هم‌پیمان بهبهانی و خوانین بختیاری در برابر دموکرات‌ها.

۶ عضو · ۲ رویداد

جناح دینی

علمای نجف

نجف

مراجع عتبات که فتاوایشان به سود مشروطه وزنی تعیین‌کننده داشت.

۵ عضو · ۳ رویداد

حزب سیاسی

حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه

روسیه

دربارهٔ انقلاب ایران بحث کرد و از راه سازمان‌های قفقازی‌اش داوطلب و تدارکات فرستاد.

۶ عضو · ۲ رویداد

نیروی مسلح

کمیتهٔ ستار

رشت

کمیتهٔ انقلابی رشت، به نام ستارخان، که در بهمن ۱۲۸۷ شهر را گرفت.

۷ عضو · ۱ رویداد

نیروی مسلح

مجاهدین قفقازی

داوطلبان قفقاز روسیه — ارمنی، گرجی و آذربایجانی — که در تبریز، رشت و لشکرکشی به تهران جنگیدند.

۲ عضو · ۵ رویداد

انجمن

انجمن اسلامیه

تبریز

انجمن ضدمشروطهٔ محلهٔ دوه‌چی تبریز به رهبری میرهاشم.

۳ عضو · ۴ رویداد

انجمن سری

کمیتهٔ انقلاب

مه ۱۹۰۴ · تهران

کمیتهٔ سری که نخستین جلسه‌اش در اردیبهشت ۱۲۸۳ برگزار شد؛ پیش‌درآمد بی‌واسطهٔ انقلاب.

۶ عضو · ۱ رویداد

نهاد بین‌المللی

انترناسیونال دوم

فدراسیون سوسیالیست‌های اروپا؛ انقلاب ایران را به بحث و انعکاس گذاشت، به‌ویژه از راه ژان ژورس و مطبوعات آلمان.

۵ عضو · ۲ رویداد

انجمن سری

انجمن مخفی

۲۳ فوریه ۱۹۰۵ · تهران

محفل سری اصلاح‌طلب که از اسفند ۱۲۸۳ تشکیل جلسه می‌داد؛ خاستگاه انقلاب.

۶ عضو · ۱ رویداد

جامعهٔ دینی

زردشتیان

اقلیت باستانی ایرانی، متمرکز در یزد و کرمان، دارای کرسی در مجلس.

۲ عضو · ۵ رویداد

نهاد دولتی

کمیتهٔ مرکزی انقلابی تبریز

۱۹۰۸ · تبریز

حکومت جنگی تبریزِ محاصره‌شده. از تجار ثروتمند مالیات می‌گرفت — و مخالفت را به زور می‌شکست — به جنگاوران منظم روزی چهار قران و به ذخیره‌ها دو قران می‌داد، ذخیرهٔ غلهٔ مالکان را ضبط و ارزان می‌فروخت، و انضباط ستارخان را اجرا می‌کرد: نه دزدی از تجار، نه گرفتن هدیهٔ شخصی، نه آزار مردم، به کیفر اعدام در ملأعام.

۵ عضو · ۱ رویداد

روزنامه

ایران نو

۱۹۰۹ · تهران

ارگان حزب دموکرات در مشروطهٔ دوم، به سردبیری محمدامین رسول‌زاده؛ بزرگ‌ترین و امروزی‌ترین روزنامهٔ آن روزگار.

۴ عضو · ۲ رویداد

جامعهٔ دینی

یهودیان ایران

جامعهٔ اهل ذمه که کرسی‌ای در مجلس یافت؛ در آذر ۱۲۸۶ هدف تهدید به قتل‌عام قرار گرفت.

۲ عضو · ۴ رویداد

طبقهٔ اجتماعی

طلاب

طلاب حوزه، نیروی خیابانی پرتحرک در هر دو سوی نزاع مشروطه.

۱ عضو · ۵ رویداد

انجمن زنان

انجمن نسوان

تهران

در هر دو دورهٔ مشروطه فعال بود. بیانیهٔ آن در مجلس اول هنگام بررسی کوتاه به‌رسمیت‌شناختن انجمن‌های زنان به بحث گذاشته شد.

۱ عضو · ۴ رویداد

جامعهٔ دینی

بهائیان

پیروان بهاءالله؛ از حق رأی محروم و بارها مورد حمله، رسماً نسبت به انقلاب بی‌طرف بودند.

۳ عضو · ۲ رویداد

نهاد دولتی

هیئت تطبیق

فوریه ۱۹۰۷ · تهران

هیئتی از علما که در ۱۲۸۶ برای تطبیق پیش‌نویس متمم با شرع تشکیل شد. انجمن تبریز نتیجه گرفت که «هیئت تطبیق در واقع هیئت رد بود و مقصودش رد مشروطیت و قانون اساسی».

۵ عضو

جناح دینی

علمای مشروطه‌خواه

روحانیانی که از مشروطه پشتیبانی کردند؛ در تهران به رهبری طباطبایی و بهبهانی و در نجف خراسانی و مازندرانی.

۵ عضو

مدرسه

دارالفنون

۱۸۵۱ · تهران

نخستین مدرسهٔ فنی نوین ایران، به بنیان‌گذاری امیرکبیر؛ دانش‌آموختگانش بخش بزرگی از روشنفکران اصلاح‌طلب را ساختند.

۴ عضو · ۱ رویداد

حزب سیاسی

فرقهٔ همت

باکو

حزب سوسیال‌دموکرات مسلمانان باکو، پیوسته به اجتماعیون عامیون ایران.

۴ عضو · ۱ رویداد

حزب سیاسی

حزب هنچاک

حزب مارکسیست ارمنی، فعال در ایران در کنار داشناک‌ها.

۲ عضو · ۳ رویداد

نهاد دولتی

شرکت اسلامی

اصفهان

شرکت نساجی به بنیان‌گذاری محمدحسین کازرونی برای رقابت با پارچهٔ وارداتی؛ واعظان رادیکال را برای تبلیغ علیه پارچهٔ خارجی به کار گرفت و ظل‌السلطان و آقا نجفی در آن سرمایه‌گذار بودند.

۵ عضو

نهاد بین‌المللی

کمیتهٔ ایران در لندن

لندن

گروه فشار بریتانیایی به رهبری ادوارد براون و لینچ که علیه قرارداد ۱۹۰۷ و به سود مشروطه‌خواهان کارزار کرد.

۴ عضو · ۱ رویداد

نیروی مسلح

قوای استبداد

قوای شاه و ایلات هم‌پیمان که تبریز را محاصره کردند و با مشروطه‌خواهان جنگیدند.

۳ عضو · ۲ رویداد

جناح دینی

علما

عالمان دینی شیعه — انقلاب آنان را میان مشروطه‌خواهان و مشروعه‌خواهان دو دسته کرد.

۱ عضو · ۳ رویداد

نهاد دولتی

کمیسیون امور خارجهٔ مجلس

تهران

از چهار دموکرات نیرومند — تقی‌زاده، وحیدالملک، حسینقلی نواب و حکیم‌الملک — تشکیل می‌شد و در پی پیوند اقتصادی با شریکان اروپایی دیگر، به‌ویژه آلمان، بود؛ و مارلینگ کاردار بریتانیا دقیقاً به همین سبب از آن بیزار بود.

۴ عضو

نهاد دولتی

ادارهٔ گمرکات

تهران

زیر ادارهٔ کارگزاران بلژیکی نوز و سپس مرنارد؛ اصلاح تعرفهٔ ۱۲۸۲ آن از خاستگاه‌های اصلی نارضایی بود.

۴ عضو

انجمن سری

فراموش‌خانه

۱۸۵۹ · تهران

انجمن نیمه‌سری به سبک فراماسونری که ملکم‌خان در ۱۲۳۸ بنیان گذاشت و اصلاح‌طلبان و دانش‌آموختگان دارالفنون را جذب کرد؛ ناصرالدین‌شاه در ۱۲۴۰ آن را ممنوع کرد.

۴ عضو

انجمن سری

فراماسون‌ها

لژهای فراماسونری و فراموش‌خانهٔ پیشین، مجرای ورود اندیشه‌های مشروطهٔ اروپایی.

۴ عضو

روزنامه

حبل‌المتین

۲۹ آوریل ۱۹۰۷

روزنامهٔ فارسی کلکته و، از اردیبهشت ۱۲۸۶، تهران؛ از صداهای پیشروی مشروطه.

۲ عضو · ۲ رویداد

انجمن

انجمن حقوق

تهران

۳ عضو · ۱ رویداد

روزنامه

ارشاد

باکو

روزنامهٔ باکوی احمدبیک آقایف.

۴ عضو

انجمن

انجمن خدمت

تهران

۴ عضو

روزنامه

مساوات

۱۳ اکتبر ۱۹۰۷ · تهران

۲ عضو · ۲ رویداد

انجمن

انجمن رشت

رشت

۳ عضو · ۱ رویداد

ایل

شاهسون

آذربایجان

اتحادیهٔ ایلی آذربایجان، عمدتاً در جبههٔ استبداد.

۴ رویداد

انجمن

انجمن احرار

تهران

۳ عضو

نیروی مسلح

انجمن‌های مجاهدین

نامی که بیشتر شعبه‌های ایرانی فرقهٔ اجتماعیون عامیون زیر آن کار می‌کردند. تا پاییز ۱۲۸۶ مقامات بریتانیا شمارشان را بیش از هشتادوشش هزار تن برآورد کردند، با شبکه‌هایی در تهران، تبریز، اردبیل، خوی، مشهد، اصفهان، قزوین، رشت و انزلی. اعضا در سه لایهٔ سری بودند: انجمن‌های خصوصی هفت تا یازده‌نفره، انجمن‌های عمومی یازده تا هفده‌نفره، و حلقهٔ مواجب‌بگیر فداییان. تنها انجمن‌های خصوصی با دفتر مرکزی پانزده‌نفرهٔ باکو در تماس بودند و اعضای عادی نمی‌دانستند کدام‌یک از میانشان به آن گزارش می‌دهد.

۳ رویداد

انجمن

انجمن آذربایجان تهران

تهران

انجمن مهاجران آذربایجانی در پایتخت، گروه فشار مبارز بر مجلس.

۲ عضو · ۱ رویداد

جامعهٔ دینی

بابیان

پیروان باب؛ پس از ۱۲۴۲ به بهائیان صلح‌جو و بابیان ازلی سیاسی — میان دو تا چهار هزار تن — تقسیم شدند.

۲ عضو · ۱ رویداد

نیروی مسلح

کمیتهٔ ترور

تهران

دوازده تن در سه گروه چهارنفره، زیر نظر حیدرخان عمواوغلی، که ترورهای فرمان‌داده از سوی کمیتهٔ سری سوسیال‌دموکرات را اجرا می‌کردند. برای قتل امین‌السلطان میانشان قرعه انداختند و نام عباس‌آقا درآمد.

۲ عضو · ۱ رویداد

روزنامه

نویه تسایت

آلمان

ارگان نظری سوسیال‌دموکراسی آلمان؛ تحلیل‌هایی دربارهٔ انقلاب ایران منتشر کرد.

۳ عضو

انجمن سری

انجمن اصلاح‌طلب کرمان

کرمان

از نخستین انجمن‌های اصلاح‌طلب، فعال در کرمان در دههٔ ۱۲۷۰؛ میرزا آقاخان کرمانی، شیخ احمد روحی و میرزا رضا کرمانی از اعضایش بودند.

۳ عضو

روزنامه

ملانصرالدین

۷ آوریل ۱۹۰۶ · تفلیس

هفته‌نامهٔ طنز مصور آذری‌زبان تفلیس، بنیان‌گذاری فروردین ۱۲۸۵ به دست جلیل محمدقلی‌زاده؛ نفوذی سترگ در ایران داشت.

۲ عضو · ۱ رویداد

مدرسه

مدرسهٔ دخترانهٔ ناموس

۱۹۰۷ · تهران

طوبی آزموده آن را در ۱۲۸۶ بنیان نهاد؛ تا ۱۲۹۲ بزرگ‌ترین مدرسهٔ دخترانهٔ تهران با ۱۱۹ شاگرد شهریه‌پرداز و ۴۱ بورسیه بود.

۳ عضو

نهاد دولتی

بریگاد قزاق

تهران

نیروی نخبهٔ زیر فرماندهی افسران روس و ابزار شاه؛ به فرماندهی سرهنگ لیاخوف در تیر ۱۲۸۷ مجلس را به توپ بست.

۱ عضو · ۲ رویداد

انجمن

انجمن ترقی

۳ عضو

انجمن

انجمن معارف

تهران

انجمنی برای ترویج مدارس به سبک نو.

۳ عضو

روزنامه

صور اسرافیل

۳۰ مه ۱۹۰۷ · تهران

برجسته‌ترین روزنامهٔ رادیکال مشروطهٔ اول، با لحن سوسیالیستی و ستون طنز «چرند و پرند» دهخدا.

۳ عضو

مدرسه

کتابخانهٔ تربیت

۱۹۰۰ · تبریز

کتابخانه، کتاب‌فروشی و نشریهٔ تبریز به بنیان‌گذاری محمدعلی تربیت و تقی‌زاده — کانون دانش نو.

۳ عضو

روزنامه

تایمز لندن

لندن

نامهٔ سرگشادهٔ شوستر به آن در ۱۲۹۰ به صدور اولتیماتوم روسیه شتاب بخشید.

۳ عضو

نهاد دولتی

ژاندارمری خزانه

۱۹۱۱ · تهران

نیروی وصول مالیات که مورگان شوستر در ۱۲۹۰ با افسران سوئدی و بریتانیایی تشکیل داد؛ ایجاد آن اولتیماتوم روسیه را برانگیخت.

۳ عضو

انجمن

اتحادیهٔ طلاب

تهران

۱ عضو · ۲ رویداد

روزنامه

عالم نسوان

تهران

نشریهٔ دانش‌آموختگان ایران‌بتل، در دههٔ ۱۳۰۰ به سردبیری آنی استاکینگ بویس.

۲ عضو

مدرسه

کالج البرز

تهران

کالج پسرانهٔ پرسبیتری امریکایی که ساموئل و مری پارک جردن از ۱۲۷۷ تا ۱۳۱۹ آن را اداره کردند.

۲ عضو

نیروی مسلح

فداییان

جانبازان درون انجمن‌های مجاهدین که مأمور اقدام‌های تروریستی بودند؛ پس از تیر ۱۲۸۷ این نام به هر داوطلب مشروطه‌خواه اطلاق شد.

۱ عضو · ۱ رویداد

طبقهٔ اجتماعی

صیادان

انزلی

صیادان خزر که اعتصابشان در ۱۲۸۵ علیه امتیاز لیانازوف از نخستین کنش‌های تودهٔ انقلاب بود.

۱ عضو · ۱ رویداد

انجمن

انجمن‌های اصفهان

اصفهان

۱ عضو · ۱ رویداد

مدرسه

مدرسهٔ اسلام

تهران

مدرسهٔ نوینی که سید محمد طباطبایی برای فرزندان خانواده‌های متشرع بنیان نهاد تا آموزش به سبک نو را برای دین‌داران پذیرفتنی کند؛ ناظم‌الاسلام کرمانی ناظم آن بود.

۲ عضو

نیروی مسلح

لژیون ملی

۲ رویداد

انجمن

انجمن‌های ایالتی و ولایتی

لایه‌ای از انجمن‌ها که در متمم قانون اساسی به رسمیت شناخته شد.

۲ رویداد

نهاد دولتی

نیابت سلطنت

تهران

نیابت سلطنت برای احمدشاه خردسال، نخست با عضدالملک و سپس ناصرالملک.

۲ عضو

انجمن سری

انجمن سری سوسیال‌دموکرات تهران

تهران

محفل پنهانی که حیدرخان عمواوغلی در تهران ساخت و با کمیتهٔ انقلابی ملی هم‌پوشانی داشت.

۲ عضو

جناح دینی

مکتب شیخیه

آموزه‌ای به بنیان‌گذاری شیخ احمد احسایی که نقش میانجی مجتهدان اصولی را به چالش کشید؛ بستری که بابیه از آن برآمد.

۲ عضو

روزنامه

شرق

تهران

۱ عضو · ۱ رویداد

انجمن

مجلس وکلای تجار

۱ عضو · ۱ رویداد

روزنامه

سوسیال‌دموکرات

روسیه

ارگان مرکزی حزب سوسیال‌دموکرات روسیه؛ گزارش تریا دربارهٔ نقش قفقازی‌ها در دفاع از تبریز در آن منتشر شد.

۲ عضو

مدرسه

مدرسهٔ تربیت

۱۹۰۱ · تبریز

مدرسهٔ نوینی که تقی‌زاده و یارانش در ۱۲۸۰ در تبریز بنیان نهادند؛ به سبب تدریس زبان‌های اروپایی و علوم جدید، روحانیان متشرع آن را بستند.

۲ عضو

انجمن

انجمن‌های دهات و قصبات

انجمن‌های روستایی؛ مجلس اول در ۱۲۸۶ فرمان تعطیلی آنها را داد.

۲ رویداد

انجمن زنان

اتحادیهٔ نسوان

۱ عضو · ۱ رویداد

طبقهٔ اجتماعی

کارگران

کارگران مزدبگیر، از جمله ده‌ها هزار مهاجر ایرانی در میدان‌های نفتی باکو.

۲ رویداد

روزنامه

عدالت

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ دخترانهٔ عفتیه

۱۹۱۰ · تهران

صفیه یزدی آن را در ۱۲۸۹ بنیان نهاد؛ او به سخنرانی‌های بی‌پروا دربارهٔ مسائل زنان شهرت یافت.

۱ عضو

روزنامه

ادب

۱ عضو

روزنامه

العروةالوثقی

پاریس

نشریهٔ ضدبریتانیایی و پان‌اسلامی که سید جمال‌الدین اسدآبادی در پاریس منتشر می‌کرد.

۱ عضو

روزنامه

انجمن

۱۹ اکتبر ۱۹۰۶ · تبریز

ارگان انجمن تبریز، به سردبیری علی‌اکبر وکیلی.

۱ عضو

انجمن زنان

انجمن همت خواتین

تهران

در بحران اولتیماتوم روسیه در ۱۲۹۰ فعال بود.

۱ رویداد

انجمن

انجمن زردشتیان

تهران

انجمن جامعهٔ زردشتی که برخلاف یهودیان و ارمنیان حق نمایندگی خود را نگاه داشت و ارباب جمشید را به مجلس فرستاد.

۱ عضو

طبقهٔ اجتماعی

پیشه‌وران

۱ عضو

انجمن سری

لژ بیداری ایرانیان

نوامبر ۱۹۰۷ · تهران

نخستین لژ رسمی فراماسونری در تهران، آبان ۱۲۸۶؛ سید محمد طباطبایی از اعضای برجستهٔ آن بود.

۱ عضو

انجمن سری

کمیتهٔ برق

انزلی

در انزلی از دل رقابت داشناک‌ها و سوسیال‌دموکرات‌ها بر سر رهبری جنبش گیلان پدید آمد؛ برنامهٔ سوسیالیست‌های انقلابی روسیه را دنبال می‌کرد و ارمنی و مسلمان هر دو در آن بودند.

۱ رویداد

انجمن

انجمن برادران دروازهٔ قزوین

تهران

۱ عضو

انجمن

انجمن مرکزی

تهران

نهاد هماهنگ‌کنندهٔ انجمن‌های تهران.

۱ عضو

صنف

انجمن مرکزی اصناف

تهران

نهاد فراگیر نمایندهٔ هفتاد صنف تهران؛ از سی‌ودو نمایندهٔ اصناف در مجلس اول پشتیبانی می‌کرد.

۱ رویداد

انجمن زنان

هیئت خواتین مرکزی

تهران

۱ رویداد

ایل

چلبیانلو

قره‌داغ

۱ عضو

حزب سیاسی

کمیتهٔ اتحاد و ترقی

امپراتوری عثمانی

سازمان ترکان جوان که انقلاب ۱۹۰۸ آن مشروطه‌خواهان ایران را دلگرم کرد.

۱ رویداد

جناح دینی

هیئت پنج‌نفرهٔ مجتهدان

تهران

وتوی روحانی برآمده از اصل دوم متمم: علما بیست مجتهد نامزد می‌کردند و مجلس پنج تن را برمی‌گزید که تصویب هر لایحه به اتفاق آرای آنان نیاز داشت. مخالفان آن را «سنای روحانی» می‌خواندند. در عمل هرگز در دورهٔ مشروطه کار نکرد، اما وجودش در قانون اساسی نشانهٔ ناکامی در جدایی دین و دولت بود.

۱ رویداد

روزنامه

دانش

۱۶ سپتامبر ۱۹۱۰ · تهران

نخستین نشریهٔ زنان ایران، شهریور ۱۲۸۹، به بنیان‌گذاری دکتر کحال.

۱ رویداد

نهاد دولتی

هیئت مدیره

ژوئیه ۱۹۰۹ · تهران

هیئت اجرایی موقت بیست‌نفره که پس از فتح تهران در تیر ۱۲۸۸ تشکیل شد و محمدعلی‌شاه را خلع کرد.

۱ رویداد

نهاد دولتی

مجلس عالی فوق‌العاده

ژوئیه ۱۹۰۹ · تهران

مجلس عالی که در تیر ۱۲۸۸ برای خلع شاه و تعیین جانشین و نایب‌السلطنه تشکیل شد.

۱ رویداد

حزب سیاسی

بخش فرانسوی انترناسیونال کارگری

فرانسه

۱ عضو

روزنامه

گنجینهٔ فنون

تبریز

۱ عضو

گروه قومی

گرجی‌ها

داوطلبان قفقازی، از جمله تریا (ولاس مگلادزه)، که در ایران جنگیدند و سازمان دادند.

۱ رویداد

حزب سیاسی

حزب سوسیال‌دموکرات آلمان

آلمان

۱ عضو

قدرت خارجی

بانک شاهنشاهی ایران

بانک ناشر اسکناس با امتیاز بریتانیا، اهرم قدرت مالی بریتانیا در ایران.

۱ رویداد

نهاد بین‌المللی

دفتر بین‌المللی سوسیالیستی

نهاد اجرایی انترناسیونال دوم در بروکسل که مشروطه‌خواهان ایران به آن متوسل شدند؛ لنین نماینده‌اش بود.

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ ایران‌بتل

تهران

مدرسهٔ دخترانهٔ امریکایی به مدیریت آنی استاکینگ بویس؛ دانش‌آموختگانش بعدها نشریهٔ عالم نسوان را منتشر کردند.

۱ عضو

نیروی مسلح

نهضت جنگل

گیلان

جنبش چریکی گیلان به رهبری میرزا کوچک خان، ادامهٔ مبارزهٔ مشروطه.

۱ عضو

ایل

کردهای کلهر

کرمانشاه

ایل کرد شمال کرمانشاه که در ۱۲۹۰ به سپاه شاه سابق پیوست.

۱ رویداد

روزنامه

کشکول

۱ عضو

روزنامه

خیرالکلام

۱ عضو

گروه قومی

کردها

۱ رویداد

روزنامه

اومانیته

فرانسه

روزنامهٔ ژان ژورس؛ مشروطه‌خواهان ایران به او تلگراف می‌زدند تا توجه پرولتاریای اروپا را به ایران جلب کند.

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ مخدرات

تهران

درةالمعالی آن را از دارایی شخصی خود بنیان نهاد و زنان تحصیل‌کردهٔ خاندانش را به تدریس در آن فراخواند.

۱ عضو

روزنامه

لوایح شیخ فضل‌الله نوری

لوایحی که نوری از بست حضرت عبدالعظیم در دفاع از مشروعه منتشر می‌کرد.

۱ عضو

قدرت خارجی

شیلات لیانازوف

۱۸۷۳ · انزلی

از ۱۲۵۲ تاجر ارمنی–روس لیانازوف حق شیلات تمام جنوب خزر را داشت. تا ۱۲۸۵ ارزش صادرات سالانه به ۹۰۰ هزار تا یک میلیون روبل رسید و سود خالص در ۱۲۹۲ به نیم میلیون روبل. «شیوه‌های استثماری» آن اعتصاب صیادان ۱۲۸۵ را برانگیخت.

۱ رویداد

مدرسه

دبستان دوشیزگان

۱۹۰۷ · تهران

در اوایل ۱۲۸۵ به دست بی‌بی وزیروف با پنج آموزگار گشوده شد و دختران هفت تا دوازده‌ساله را در تاریخ، خواندن، نوشتن، جغرافیا، حساب و دین، به‌علاوهٔ آشپزی و صنایع دستی، آموزش می‌داد. همهٔ آموزگاران زن بودند و تنها مرد، فراش سالخورده. دو کودک از یک خانواده شهریهٔ یک نفر می‌دادند. دانش‌آموزان و آموزگاران در کوچه مورد حمله قرار می‌گرفتند؛ وقتی وزیروف شکایت کرد مقامات گفتند مدرسه را ببندد. او بازگشودش، اما بخشنامه‌ای دولتی دختران یازده و دوازده‌ساله را ممنوع کرد.

۱ عضو

روزنامه

مجاهد

۱ عضو

نیروی مسلح

فرقهٔ مجاهدین انزلی

انزلی

شعبهٔ مجاهدین که از اعتصاب صیادان خزر پشتیبانی کرد.

۱ رویداد

حزب سیاسی

حزب مساوات

باکو

حزبی به بنیان‌گذاری محمدامین رسول‌زاده، سردبیر ایران نو.

۱ عضو

روزنامه

نالهٔ ملت

۱ رویداد

روزنامه

نسیم شمال

رشت

هفته‌نامهٔ طنز منظوم مردمی سید اشرف‌الدین گیلانی.

۱ عضو

نهاد دولتی

بانک ملی

تهران

بانک ملی پیشنهادی ۱۲۸۵–۸۶ برای رهانیدن ایران از وام خارجی؛ زنان جواهرشان را برای آن وقف کردند.

۱ رویداد

مدرسه

کتابخانهٔ ملی

۱۹۰۴ · تهران

در ۱۲۸۳ در تهران بنیان گرفت؛ تالار مطالعه‌اش کانون بحث سیاسی شد که صدها تن مرتب در آن گرد می‌آمدند و کمیتهٔ انقلاب از همین محفل برخاست.

۱ رویداد

حزب سیاسی

کمیتهٔ نجات ملی

تهران

ترهاکوبیان در اواخر آبان ۱۲۸۹ آن را پیشنهاد کرد: ائتلافی از احزاب چپ و آزادی‌خواه با سران ایلات، برای مهار حزب اعتدالی. چند ماه بعد ناصرالملک نایب‌السلطنه همین تاکتیک را وارونه به کار برد و اکثریتی محافظه‌کار در برابر دموکرات‌ها ساخت.

۱ عضو

روزنامه

ندای وطن

تهران

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ علوم سیاسی

تهران

مدرسهٔ علوم سیاسی تهران، در مدار دارالفنون؛ دهخدا از دانش‌آموختگان آن بود.

۱ عضو

روزنامه

پرولتاری

روسیه

نشریهٔ لنین که در ۱۲۸۷–۸۸ چند مقاله در محکومیت اقدام تزاری در ایران در آن منتشر کرد.

۱ عضو

روزنامه

قانون

لندن

روزنامهٔ ملکم‌خان در لندن با خواست حاکمیت قانون؛ در دههٔ ۱۲۷۰ قاچاقی به ایران می‌رسید.

۱ عضو

ایل

قشقایی

فارس

۱ عضو

قدرت خارجی

برادران رالی

رشت

شرکت یونانی که ابریشم‌کاران گیلان را تأمین مالی می‌کرد و پس از آفت موسکاردین، همراه دیگران، تخم نوغان را از ژاپن و عثمانی بازآورد.

۱ رویداد

روزنامه

رچ

روسیه

۱ عضو

روزنامه

روو دو موند موزولمان

فرانسه

۱ عضو

روزنامه

روح‌القدس

تهران

روزنامهٔ رادیکال و ضدروحانی سلطان‌العلمای خراسانی.

۱ عضو

انجمن

انجمن سعادت

استانبول

انجمن مهاجران ایرانی در استانبول که پول، اسلحه و پشتیبانی بین‌المللی برای مشروطه‌خواهان فراهم می‌کرد.

۱ رویداد

مدرسه

مدرسهٔ سادات

۱۸۹۸ · تهران

یحیی دولت‌آبادی آن را در ۱۲۷۷–۷۸ برای آموزش پسران تهیدستی بنیان نهاد که به نام سیادت گدایی می‌کردند — نوآورانه‌ترین از سه مدرسهٔ او.

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ صنایع مستظرفه

تهران

نهاد پیشگام تربیت هنرمند، به بنیان‌گذاری ابراهیم حکیم‌الملک.

۱ عضو

انجمن سری

انجمن مخفی دوم

تهران

انجمن مخفی بازسازمان‌یافته در دورهٔ مشروطه. با وجود اساسنامهٔ کثرت‌گرای انجمن پیشین، همین نهاد بود که یهودیان و ارمنیان را به چشم‌پوشی از حق انتخاب نماینده واداشت.

۱ رویداد

روزنامه

شفق

روزنامه‌ای که افضل وزیری در ۱۲۸۹ مقالاتی علیه چندهمسری و حجاب در آن منتشر کرد و مقامات او را محکوم کردند.

۱ عضو

روزنامه

شکوفه

تهران

نشریهٔ زنان به سردبیری مریم مزین‌السلطنه.

۱ رویداد

انجمن زنان

جمعیت نسوان وطن‌خواه

۱۹۲۲ · تهران

محترم اسکندری آن را در ۱۳۰۱ با گرایش سوسیالیستی بنیان نهاد؛ کلاس سوادآموزی بزرگسالان داشت، نشریهٔ نسوان وطن‌خواه را منتشر می‌کرد و نسخه‌های رسالهٔ زن‌ستیز «مکر زنان» را در میدان توپخانه به آتش کشید.

۱ عضو

ایل

تنگستانی‌ها

بوشهر

مردم ایلی کرانهٔ خلیج فارس نزدیک بوشهر که از مشروطه‌خواهان پشتیبانی کردند و در ۱۲۸۸ عواید گمرک بندر را ضبط نمودند.

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ دخترانهٔ ترقی

۱۹۱۱ · تهران

ماه‌رخ گوهرشناس آن را در ۱۲۹۰ آغاز کرد و دو سال از شوهرش پنهان داشت؛ چون فهمید او را به بیرون‌رفتن از «دین و عفت» متهم کرد. مدرسه را به پسران هم گسترد و سرانجام قاعدهٔ استخدام تنها آموزگار زن را شکست.

۱ عضو

روزنامه

اتحاد اسلام

۱۸۸۴ · استانبول

رساله و نشریه‌ای به فارسی و عربی از شیخ‌الرئیس قاجار، در دعوت به اتحاد ایرانیان و عثمانیان و شیعه و سنی.

۱ عضو

ایل

ایلات و عشایر

جمعیت ایلی به‌مثابهٔ نیرویی سیاسی. قانون انتخابات ۱۲۸۵ برای ایلات طبقه‌ای قائل نشد؛ درخواست قشقایی، لر و بختیاری برای نماینده به جایی نرسید، هرچند پیشنهاد نمایندگی ایل‌های سی‌هزارنفره و بیشتر مطرح شد. خوانین ایل در ۱۲۸۷ پشت شاه ایستادند و مرامنامهٔ حزب دموکرات در ۱۲۹۰ آنان را یکی از دو قدرتی خواند که دولت متمرکز باید درهم بشکند.

۱ رویداد

گروه قومی

ترکمن‌ها

گرگان

۱ رویداد

انجمن

انجمن امرا

۱ رویداد

جناح دینی

مکتب اصولی

مکتب غالب شیعه، مدافع اجتهاد و اقتدار مجتهد زنده.

۱ عضو

ایل

ترکمن یموت

گرگان

از ایلات ناراضی که محمدعلی میرزا در ۱۲۹۰ از میانشان پیاده‌نظام گرفت.

۱ رویداد

روزنامه

زبان زنان

اصفهان

هفته‌نامه‌ای به بنیان‌گذاری صدیقه دولت‌آبادی در اصفهان؛ از نخستین نشریاتی که خواستار پایان حجاب شد.

۱ عضو

روزنامه

زنگ

نشریهٔ سوسیال‌دموکرات ایرانی؛ سدراک آواکیان در هیئت تحریریهٔ آن بود.

۱ عضو

مدرسه

مدرسهٔ آدمیت تبریز

تبریز

آموزگارانش در اعتراض بهمن ۱۲۸۵ در تلگراف‌خانه با پرچم سرخ وارد شدند و بیانیه‌ای به ترکی آذری دربارهٔ ستم ستمگران خواندند.

جناح دینی

مکتب اخباری

مکتب شیعی مخالف اجتهاد و متکی بر اخبار.

روزنامه

اختر

استانبول

روزنامهٔ فارسی استانبول، ناقل اندیشه‌های اصلاح‌طلبانه پیش از انقلاب.

قدرت خارجی

شرکت نفت انگلیس و ایران

۱۹۰۹

در ۱۲۸۸ بر پایهٔ امتیاز دارسی تأسیس شد؛ جداگانه با خوانین بختیاری بر سر زمین‌های نفت‌خیز مذاکره کرد.

انجمن زنان

انجمن خواتین ایران

تهران

انجمن

انجمن بردگان آزادشدهٔ جیرفت

انجمن بردگان آزادشده — نمونه‌ای از گسترش گستردهٔ شکل انجمن.

روزنامه

انجمن ملی ولایتی گیلان

گیلان

انجمن

انجمن انزلی

انزلی

گروه قومی

عرب‌ها

جمعیت عرب‌زبان خوزستان و کرانهٔ خلیج فارس.

روزنامه

آراوود

انجمن زنان

شرکت خیریهٔ خواتین ایران

تهران

برای مدرسه، بیمارستان و یتیم‌خانه پول گرد می‌آورد؛ در ۱۲۸۹ فعال بود.

روزنامه

آذربایجان

تبریز

گروه قومی

آذربایجانی‌ها

آذربایجان

ایرانیان ترک‌زبان شمال‌غرب؛ بزرگ‌ترین نیروی یگانهٔ انقلاب.

ایل

بلوچ

حزب سیاسی

حزب کارگر بریتانیا

بریتانیا

حزب سیاسی

فدراسیون سوسیال‌دموکرات بریتانیا

بریتانیا

جامعهٔ دینی

کلدانیان و آشوریان

ارومیه

جوامع مسیحی ناحیهٔ ارومیه.

نهاد دولتی

هیئت مؤتلفه

تهران

هیئت فراحزبی در مجلس دوم.

انجمن

هیئت اتحادیهٔ اسلامی

انجمن

انجمن فتوت

تهران

روزنامه

حکمت

مصر

نشریهٔ فارسی مهاجران در مصر، خواندنی محفل اصلاح‌طلب تبریز.

انجمن

انجمن ارامنهٔ ایران

انجمن

انجمن یهودیان ایران

ایل

جلالی

آذربایجان

مدرسه

مدارس آلیانس یهود

مدارس آلیانس اسرائیلیت، از مدارس خارجی‌ای که همراه مدارس فرانسوی و آلمانی در ایران گشوده شد. چنان‌که خبرنگار تایمز نوشت، هیچ‌یک از دو قدرتی که در ایران منافع مستقیم داشتند — بریتانیا و روسیه — در این کار سهمی نداشتند.

انجمن

انجمن عدالت‌خواهان

تهران

ایل

ایل خمسه

فارس

قدرت خارجی

کوسیس و تئوفیلاکتوس

گیلان

شرکت یونانی زیر حمایت روسیه که از ۱۲۶۹ انحصار بیست‌وپنج‌سالهٔ تمام محصول زیتون شمال ایران را داشت و در ۱۲۷۴ کارخانه‌ای نوین گشود.

انجمن

انجمن مالکین

انجمن مالکان که برای مقابله با انجمن‌های دهقانی و اصلاحات ارضی تشکیل شد.

گروه قومی

لرها

روزنامه

مجلس

۲۵ نوامبر ۱۹۰۶ · تهران

روزنامهٔ رسمی و ارگان مجلس اول.

انجمن

انجمن مجلس منافع عامه

انجمن

انجمن‌های بلدی

انجمن

انجمن مظفری

نهاد دولتی

مجلس شورای ملی

۷ اکتبر ۱۹۰۶ · تهران

مجلس منتخبی که با فرمان مشروطیت مرداد ۱۲۸۵ پدید آمد؛ نهاد محوری انقلاب.

روزنامه

نوویه ورمیا

روسیه

روزنامه

پرورش

حزب سیاسی

حزب ترقی‌خواه

حزب سیاسی

حزب اصلاحیون اجتماعیون

حزب سیاسی

حزب اجتماعیون انقلابیون

روزنامه

روزنامهٔ مجلس

تهران

انجمن

انجمن علمیه

انجمن زنان

اتحادیهٔ غیبی نسوان

تهران

اتحادیهٔ سری زنان که بیانیه‌هایی دربارهٔ حقوق زنان منتشر کرد.

انجمن

انجمن شاه‌آباد

تهران

جامعهٔ دینی

اهل سنت

ایرانیان سنی، عمدتاً کرد، ترکمن و بلوچ.

روزنامه

ثریا

صنف

انجمن خیاطان

جامعهٔ دینی

شیعیان دوازده‌امامی

مذهب رسمی و کیش اکثریت بزرگ ایرانیان.

انجمن زنان

انجمن خیریهٔ نسوان ایرانیان مقیم استانبول

استانبول

زنان ایرانی مهاجر در ترکیه برای پشتیبانی از نهضت مشروطه در وطن سازمان یافتند.

انجمن زنان

هیئت نسوان اصفهان

اصفهان

انجمن زنان

هیئت نسوان قزوین

قزوین

پیشنهاد بروزرسانی

به‌صورت ناشناس فرستاده می‌شود — نام، ایمیل یا حساب کاربری لازم نیست.